Το άγχος των εξετάσεων μπλοκάρει τα όνειρα των μαθητών

Όταν το άγχος των εξετάσεων μπλοκάρει τα όνειρα των μαθητών

Η προετοιμασία για τις πανελλαδικές εξετάσεις είναι ίσως η πιο αγχωτική περίοδος με τις πιο πιεστικές εμπειρίες στην ζωή ενός έφηβου καθώς είναι ο προθάλαμος για την μετέπειτα εκπαιδευτική του εξέλιξη και την επαγγελματική του κατεύθυνση. Η διαδικασία της αξιολόγησης από μόνη της είναι μια στρεσογόνα κατάσταση για το άτομο είτε αφορά στην εισαγωγή σε κάποιο εκπαιδευτικό ίδρυμα είτε αφορά σε μια συνέντευξη για εργασία είτε σε μια προαγωγή. Ωστόσο οι εξετάσεις στην ψυχολογία ενός μαθητή αποτελούν μια επιπλέον δοκιμασία διότι λειτουργούν ως μέσο για την εκπλήρωση ή την ματαίωση των προσδοκιών του (δικών του ή των γονιών του), την υποκειμενική πεποίθηση ότι έχει ή δεν έχει ικανότητες, την επίτευξη ή την αποθάρρυνση των ονείρων μιας επαγγελματικής αποκατάστασης.

Γενικότερα, οι εξετάσεις ως διαδικασία αξιολόγησης μπορούν συμβάλουν και στην επιβράβευση του «εγώ», των δυνατοτήτων του ατόμου και της εμπιστοσύνης στον εαυτό του. Ποιοι είναι ωστόσο οι παράγοντες που επιτείνουν το άγχος των εξετάσεων; Ποιες οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία; Και με ποιους τρόπους μπορεί ένας μαθητής/φοιτητής να αντιμετωπίσει το άγχος των εξετάσεων;

Πως το άγχος των εξετάσεων μπλοκάρει τα όνειρα των μαθητών;

Πηγές του άγχους των εξετάσεων

Το άγχος έχει κυρίως μια ψυχογενή προέλευση που κάτω από συνθήκες έντονης πίεσης και φόβου το άτομο κινδυνεύει από μια ψυχική ευαλωτότητα (συναισθηματικές μεταπτώσεις, ακραίες εναλλαγές συναισθημάτων και συμπεριφορών) και από τις αρνητικές επιδράσεις στην σωματική του υγεία.  Η πίεση των εξετάσεων αποτελεί έναν συνδυασμό σωματικής υπερδιέγερσης και ανησυχίας για τα αποτελέσματα της αξιολόγησης, που συχνά επηρεάζουν αρνητικά την απόδοση του μαθητή. Το άγχος για τις εξετάσεις –κυρίως των πανελλαδικών- κινητοποιείται από τις αρνητικές σκέψεις ή αρνητικές εμπειρίες που έχει το άτομο ενώ σε πολλές περιπτώσεις καταλήγει στη πλήρη ακινητοποίηση της προσπάθειας του (μηδενισμός γνωστικών λειτουργιών, πάγωμα σκέψης, ταχυπαλμίες, κρίσεις πανικού κ.ά.).

Το στρες των εξετάσεων έχει πολλές και διαφορετικές πηγές. Ο συνδυασμός διαφορετικών παραγόντων, δηλαδή σκέψεων, συναισθημάτων, αντιλήψεων που έχει ο  μαθητής, αποτελούν γενεσιουργικές αιτίες για τη δημιουργία του στρες. Από τους σημαντικότερους παράγοντες που δημιουργεί στρες στους μαθητές είναι η πεποίθηση ότι δεν επαρκούν οι ικανότητές τους για να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις των εξετάσεων. Εκτός από αυτή την υποκειμενική αντίληψη για τον εαυτό τους, ο ανταγωνισμός που υπάρχει για τις περιορισμένες θέσεις στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα δημιουργεί επιπρόσθετο άγχος στους υποψήφιους φοιτητές. Επίσης, οι παγιωμένες αντιλήψεις και πεποιθήσεις από το οικογενειακό περιβάλλον (γονείς, συγγενείς), από το κοινωνικό περιβάλλον (φίλοι, εκπαιδευτικοί) και από τους θεσμούς, που ευνοούν την ανταγωνιστικότητα και δεν προβλέπουν εναλλακτικούς τρόπους αξιολόγησης, ωθούν συχνά τους έφηβους να δημιουργούν καταστροφικά σενάρια, όπως για παράδειγμα ότι θα είναι αποτυχημένοι αν δεν τα καταφέρουν στις εξετάσεις, γεγονός που προκαλεί περισσότερο άγχος και ενισχύει το αίσθημα της αναξιότητας.

Ψυχοσωματικές επιπτώσεις του άγχους των εξετάσεων

Το άγχος των εξετάσεων επιφέρει ποικίλες ψυχοσωματικές δυσλειτουργίες στους μαθητές. Ένα από τα πιο ψυχοφθόρα αποτελέσματα του άγχους των εξετάσεων είναι οι χαμηλές σχολικές αποδόσεις, η δυσκολία στη συγκέντρωση, τα προβλήματα μνήμης και γενικότερα τα προβλήματα ταξινόμησης, απομνημόνευσης και ανάκλησης των πληροφοριών της εκπαιδευτικής ύλης. Στα ψυχοσωματικά συμπτώματα συμπεριλαμβάνονται αυξημένοι καρδιακοί παλμοί, ίλιγγοι, αίσθημα πανικού, πονοκέφαλοι, πόνο στο στομάχι, ναυτία, δύσπνοια, ευερεθιστικότητα, υπερβολική εφίδρωση, τριχόπτωση, ταχυπαλμία κ.ά.. Πολλές έρευνες έχουν δείξει ότι οι μαθητές με άγχος στις εξετάσεις σημειώνουν χαμηλότερες σχολικές επιδόσεις από εκείνους που μπορούν και ελέγχουν το στρες.   Ο φόβος της αποτυχίας στις εξετάσεις δημιουργεί έντονα το αισθήμα της ανεπάρκειας, αυτό-ενοχοποίηση, αρνητική εικόνα εαυτού και υπερβολική απογοήτευση κατά τη σύγκριση του ατόμου με τους άλλους. Το άγχος των εξετάσεων, αποτελεί μέρος του «άγχους απόδοσης», το οποίο παρατηρείται σε περιπτώσεις όπου το άτομο αξιολογείται από τους άλλους και το αποτέλεσμα της αξιολόγησης καθορίζουν και την ταυτότητα του ατόμου.

Γονείς στο άγχος των εξετάσεων

Το άγχος παρατηρείται συχνά εκτός από τους μαθητές και στους γονείς. Πράγματι, οι διαδικασίες αξιολόγησης όπως τα τεστ, τα διαγωνίσματα δημιουργούν σε πολλούς  γονείς την ανάγκη να βοηθήσουν τα παιδιά τους. Η έντονη επιθυμία ορισμένων γονιών να συνδράμουν προκειμένου να βελτιώσουν την απόδοση του παιδιού, τους οδηγεί σε ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές με ναρκισσιστικές καταβολές (π.χ. ξενυχτούν μαζί τους, αναλαμβάνουν εργασίες, παίρνουν άδεια από την δουλειά τους την περίοδο των εξετάσεων κ.ά.) με αποτέλεσμα εκτός από τον έφηβο μαθητή να αγχώνονται και οι ίδιοι, τόσο για τη διαδικασία όσο και για το αποτέλεσμα της αξιολόγησης. Ωστόσο, επειδή το άγχος είναι κατά κάποιο τρόπο μεταδοτικό, όταν αγχώνεται ο γονιός μεταδίδει το αίσθημα της ανησυχίας του στο παιδί, έτσι δημιουργείται ένας «φαύλος κύκλος άγχους» με αποτέλεσμα να αυξάνεται η ένταση του άγχους που βιώνει ο μαθητής καθώς νιώθει υποχρεωμένος να μην απογοητεύσει τους γονείς του. Έρευνες άλλωστε αναφέρουν ότι περίπου το 20% των μαθητών αντιμετωπίζουν υψηλό άγχος εξετάσεων, ενώ το 16% των μαθητών αντιμετωπίζουν μετρίως υψηλό άγχος. Συχνά ο ρόλος του γονιού από την  «υποστηρικτική» παρουσία του περνάει υποσυνείδητα σε μια «ελεγκτική» παρουσία που επιβαρύνει την ψυχοσωματική υγεία του εφήβου. Ορισμένοι γονείς ακόμα και άθελά τους υιοθετούν συμπεριφορές  που ταλαντεύονται ανάμεσα σε μια  ψυχογενή καταστροφολογία «αν δεν περάσεις στην σχολή θα πεινάσεις!», μια μαζοχιστική προβολή εαυτού «πόσες θυσίες κάνω για χάρη σου!» ή μια υπέρμετρη αισιοδοξία «δεν υπάρχει περίπτωση να μην περάσεις!» αυξάνοντας το άγχος και ενεργοποιώντας με αυτό τον τρόπο ψυχοσωματικά συμπτώματα και δυσλειτουργικές συμπεριφορές στον μαθητή.

Χρήσιμες συμβουλές για μαθητές και γονείς

Μαθητές:

  • Κατά την διάρκεια των εξετάσεων μια βόλτα, η ενασχόληση με μια αθλητική δραστηριότητα ξεκουράζουν το μυαλό από το διάβασμα και χαλαρώνουν την διάθεση του υποψήφιου μαθητή-φοιτητή
  • Το διάβασμα νυχθημερόν δεν βοηθάει σε τίποτα τις εξετάσεις αντίθετα κουράζει τον οργανισμό και την ψυχολογία του παιδιού.
  • Ο μαθητής μπορεί να γράψει σε μια στήλη σελίδας, τι είναι αυτό που του προκαλεί άγχος και σε μια άλλη τι είναι αυτό που μπορεί να του απαλύνει το συγκεκριμένο πρόβλημα (π.χ. μια βόλτα με το σκύλο του,να ακούσει ένα αγαπημένο τραγούδι, να μιλήσει με τον κολλητό του φίλο, κ.ά.) έτσι ώστε να ελέγξει το στρες.
  • Το διάβασμα σε συνδυασμό με την σωματική άσκηση χαλαρώνει και βοηθάει στις θετικές και ρεαλιστικές σκέψεις.
  • Οι μαθητές ωφελούνται πολύ από τη συμμετοχή τους σε ομάδες μελέτης και την παροχή συμβουλευτικής υποστήριξης από τους εκπαιδευτικούς ή τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας.
  • Σε περίπτωση που τα πράγματα δεν εξελιχθούν σύμφωνα με τις προσδοκίες του μαθητή, αυτό δεν σημαίνει ακύρωση των επαγγελματικών στόχων ή της εκπαιδευτικής σταδιοδρομίας του. Υπάρχουν πολλοί εναλλακτικοί δρόμοι και εκπαιδευτικές ευκαιρίες, προκειμένου να μπορέσει κάποιος να επιτύχει αυτό που πραγματικά επιθυμεί και που τον κάνει ευτυχισμένο!

Γονείς:

  • Οι γονείς πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι δεν είναι αυτοί που δίνουν εξετάσεις και επιθυμητό είναι να βρίσκονται διακριτικά δίπλα στα παιδιά τους,  χωρίς να τους μεταδίδουν το άγχος των δικών τους προσδοκιών
  • Οι γονείς θα πρέπει πρώτα να είναι διαθέσιμη να ακούσουν τους φόβους των παιδιών και μετά να τα συμβουλέψουν. Οι γονείς είναι σύμμαχοι της προσπάθειας των παιδιών και όχι οι αξιολογητές τους
  • Οι γονείς είναι αυτοί που συχνά κρατούν τα κλειδιά της αυτοπεποίθησης του ή της ανασφάλειας του παιδιού. Η ενθάρρυνση, η αισιοδοξία είναι πολλαπλάσιας σημασίας, όταν προέρχονται από τις γονεϊκές φιγούρες.
  • Οι γονείς οφείλουν να ενθαρρύνουν τα παιδιά τους ώστε να μιλούν με θετικό τρόπο για τον εαυτό τους, προκειμένου να αποφύγουν την καλλιέργεια αρνητικών ιδεών για τις ικανότητες και την αυτοεικόνα τους, π.χ. μπορούν να διορθώνουν εκφράσεις των παιδιών όπως «δεν είμαι αρκετά έξυπνος για να περάσω στο πανεπιστήμιο» με άλλες«έχω διαβάσει και θα κάνω το καλύτερο δυνατό που μπορώ».

 

 

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

error: Content is protected !!