Tag Archives: ψυχολογική υποσήριξη

Παιδικός καρκίνος … Όταν ο καρκίνος στοχεύει παιδιά

Παιδικός καρκίνος Όταν ο καρκίνος στοχεύει παιδιά

Όταν η «επάρατη νόσος» χτυπάει μικρούς αγγέλους, ακόμα και οι πιο σκληροί άνθρωποι λυγίζουν. Σοκάρει η εικόνα ενός παιδιού χωρίς μαλλιά, με βλέμμα απορημένο γιατί δεν κάνει ότι τα άλλα παιδιά που παίζουν ανέμελα και εντυπωσιάζει η δύναμη των μικρών ηρώων που παλεύουν για τη ζωή τους και δείχνουν την ανεξάντλητη ελπίδα τους για ζωή.

Ο καρκίνος είναι η μάστιγα του αιώνα, με συνεχώς αυξανόμενα ποσοστά, και δεν εξαιρεί ούτε την ηλικιακή ομάδα των παιδιών με συχνότερους τύπους την λευχαιμία, τους εγκεφαλικούς όγκους, το νευροβλάστωμα,  όγκος Wilms και τους όγκους των οστών. Ο παιδικός καρκίνος αποτελεί σήμερα την δεύτερη αιτία θανάτου στα παιδιά μετά τα ατυχήματα, αλλά την πρώτη αιτία λόγω ασθένειας. Η διάγνωση ενός σοβαρού νοσήματος όπως ο καρκίνος προκαλεί έντονη ψυχολογική φόρτιση τόσο στο παιδί όσο και σε όλη την οικογένεια. Η εισαγωγή ενός παιδιού στο νοσοκομείο αποτελεί μια από της πιο σοβαρές ψυχοτραυματικές  εμπειρίες. Οι μαρτυρίες γονιών που δηλώνουν ότι «τα πρώτα συναισθήματα που νιώθεις όταν μαθαίνεις ότι το παιδί σου έχει καρκίνο είναι απελπισία και φόβος», φανερώνουν την έντονη ανάγκη για ψυχολογική στήριξη όλων των μελών της οικογένειας. Ποιες είναι όμως οι ψυχικές επιπτώσεις για το παιδί; και πως μπορεί ένας γονέας να βρει δύναμη να στηρίξει το παιδί του και τον εαυτό του;.

 

Ο Παιδικός Καρκίνος σε αριθμούς

Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι, στον κόσμο, κάθε χρόνο, 250.000 παιδιά νοσούν από καρκίνο, από τα οποία μόνο ποσοστό 20% έχει δυνατότητα πρόσβασης σε σωστή ιατρική φροντίδα. Στην χώρα μας υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο  280 – 300 παιδιά προσβάλλονται ετησίως από καρκίνο- κυρίως από λευχαιμία, από ηλικίες λίγων μηνών έως και 18 χρόνων. Τρία στα τέσσερα παιδιά βγαίνουν νικητές στη μάχη κατά της νόσου.

Η Ανάγκη Ψυχολογικής  στήριξης του παιδιού

Οι ψυχολογικές ανάγκες του παιδιού ξεκινούν από την πρώτη στιγμή της διάγνωσης της ασθένειας (τι είναι; ποια τα συμπτώματα; μήπως φταίνε εκείνα; κ.ά.). Ένα μικρό παιδί δυσκολεύεται να κατανοήσει γιατί αρρώστησε, γιατί πρέπει να υποβληθεί σε μια επώδυνη συχνά θεραπεία, και γιατί πρέπει να αφεθεί στη φροντίδα κάποιων «αγνώστων». Έτσι, συχνά, οι εξηγήσεις για την νόσο στο μυαλό ενός παιδιού είναι τρομακτικότερες από την πραγματική ασθένεια, καθώς το παιδί δημιουργεί ασυνείδητες φαντασιώσεις  πιστεύοντας ότι απειλείται ή τιμωρείται για κάτι. Τα περισσότερα παιδιά με χρόνια νόσο εκδηλώνουν μια συμπεριφορά νευρική, αίσθηση της απώλειας και συναισθήματα λύπης, φόβου, άγχους. Επίσης, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις παιδιών και εφήβων που αναπτύσσουν μια δυσκολία προσαρμογής στη νόσο, καθώς εμφανίζουν συμπεριφορές όπως, απομόνωση, μοναξιά, το αίσθημα απόρριψης και προβλήματα επικοινωνίας με την οικογένεια.

Μάλιστα, μια έρευνα του Rapoport και των συνεργατών του έδειξε ότι πολλά σωματικά προβλήματα καρκινοπαθών βελτιώνονται με την πάροδο του χρόνου σε αντίθεση με πολλά ψυχολογικά όπως το άγχος και ο θυμός που επιδεινώνονται σε σημαντικό βαθμό. Η στάση που θα τηρήσει η οικογένεια, όσον αφορά την ενημέρωση του παιδιού σχετικά με την αρρώστια και τη θεραπεία, θα δυσχεράνει ή θα διευκολύνει τη διαδικασία προσαρμογής του στην νέα πραγματικότητα. Συχνά, η προετοιμασία του παιδιού για κάποια θεραπευτική διαδικασία ή επέμβαση, ανακινεί μια διεργασία ανησυχίας και προβληματισμού, καθώς επεξεργάζεται νοητικά και συναισθηματικά τα γεγονότα που πρόκειται να αντιμετωπίσει. Ωστόσο, αυτή η διεργασία προστατεύει το παιδί από το σοκ, τον πανικό και την αίσθηση αδυναμίας που βιώνει όταν συμβαίνουν δυσάρεστα γεγονότα.

Οι Ψυχολογικές επιπτώσεις για το παιδί

Η διάγνωση μιας χρόνιας αρρώστιας έχει σημαντικές επιπτώσεις στη ζωή του παιδιού. Οι επιπτώσεις της διάγνωσης και της θεραπείας στον ψυχισμό του παιδιού εξαρτώνται από την αλληλεπίδραση πολλών παραγόντων. Ένας σημαντικός παράγοντας είναι τα χαρακτηριστικά του παιδιού, όπως η ηλικία, το στάδιο νοητικής εξέλιξης, η προσωπικότητα που έχει αναπτύξει. Επίσης, το περιβάλλον του παίζει σημαντικό ρόλο, δηλαδή η στάση και οι αντιδράσεις των γονιών, των συγγενών,  απέναντι στο άρρωστο παιδί. Γονείς που αφήνονται στο φόβο και την απελπισία επηρεάζουν το παιδί δημιουργώντας την αίσθηση ότι είναι ένοχο για την κατάσταση αυτή που βιώνουν οι γονείς.  Επιπλέον, οι παράγοντες που σχετίζονται με την αρρώστια, όπως η σοβαρότητα, οι  αλλαγές  στην εξωτερική εμφάνιση του παιδιού. Η χρόνια αρρώστια επιδρά στη γενικότερη συναισθηματική και κοινωνική εξέλιξη του παιδιού και του εφήβου, γεγονός που απαιτεί την παροχή φροντίδας σε πολλά επίπεδα συγχρόνως ιατρικά και ψυχολογικά. Ορισμένα παιδιά εμφανίζουν συναισθηματικές διαταραχές ή προβλήματα συμπεριφοράς, (επιθετικότητα, απομόνωση, ψυχικές μεταπτώσεις κ.ά.), όταν επιστρέφουν στο σπίτι. Οι ψυχολογικές επιπτώσεις της νοσηλείας του παιδιού άλλωστε γίνονται εμφανείς μόλις βρεθούν στον ασφαλή και οικείο χώρο του σπιτιού, μακριά από την επιτήρηση άγνωστων προσώπων. Για παράδειγμα, μπορεί να παλινδρομήσουν, να προσκολληθούν στους γονείς τους εμφανίζοντας έντονο άγχος αποχωρισμού, μπορεί να εκδηλώσουν διαταραχές στον ύπνο τους ή στη διατροφή, ή  να παρουσιάσουν προβλήματα συμπεριφοράς στο σπίτι ή στο σχολείο (διάσπαση προσοχής, καυγάδες κ.ά.).

Η θεραπεία του παιδικού καρκίνου δεν είναι μόνο η ίαση, αλλά και η διατήρηση της ποιότητας ζωής, η ψυχολογική και ψυχοκοινωνική ισορροπία των παιδιών, καθώς η κατάθλιψη είναι μια από τις πιο συχνές ψυχιατρικές διαταραχές του παιδικού καρκίνου. Για την ψυχολογική στήριξη του παιδιού και της οικογένειάς του η συμβουλευτική ψυχολογία και η ψυχοθεραπεία βοηθούν τόσο στην μείωση του άγχους και της ενοχής που μπορεί να νιώθει το παιδί, όσο και στη βελτίωση των σχέσεων της οικογένειας, αποκτώντας μια περισσότερο ρεαλιστική στάση απέναντι στην ασθένεια.

Οι ατομικές ή/και ομαδικές συνεδρίες των γονιών είναι ιδιαίτερα σημαντικές διότι βοηθούν να κατανοήσουν τον σωστό τρόπο αντιμετώπισης του παιδιού που ασθενεί και  να το βοηθήσουν στον καθημερινό του αγώνα.

Είναι σημαντικό:

  • Κατάλληλη προετοιμασία του παιδιού πριν την εισαγωγή του στο νοσοκομείο ώστε να μειωθεί το άγχος  και η πιθανότητα εμφάνισης διαταραχών της συμπεριφοράς του.
  • Καλή ψυχολογική κατάσταση των γονιών ώστε να βοηθήσουν το παιδί να μπορέσει να αντιμετωπίσει καλύτερα τις πολλαπλές προκλήσεις που του θέτει η ασθένεια.
  • Μεγάλη προσοχή και φροντίδα στο ψυχικό και συναισθηματικό κόσμο του  παιδιού, ακριβώς όπως δίνεται και η φροντίδα στην οργανική νόσο.
  • Ενημέρωση του παιδιού σχετικά με την ασθένεια για να μπορέσει να τις αφομοιώσει και να τις χρησιμοποιήσει στην αντιμετώπιση της πραγματικότητας.
  • Ενθάρρυνση τόσο της λεκτικής, όσο και της μη λεκτικής επικοινωνίας, καθώς τα  παιδιά χρησιμοποιούν έμμεσους και συμβολικούς τρόπους (π.χ. το  παιχνίδι, τη ζωγραφική, τη συμπεριφορά), για να εκφράσουν αυτά που τα απασχολούν.
  • Χρήση εικονογραφημένων βιβλίων, εντύπων ή και παραμυθιών για την ενημέρωση του παιδιού για την αρρώστια, την επέμβαση ή την νοσηλεία.
  • Ενίσχυση της προσωπικής συμμετοχής του παιδιού σε θέματα διαχείρισης της ασθένειας με σκοπό την προώθηση της αυτονομίας του.
  • Οι γονείς πρέπει να συμπεριφέρονται στο παιδί με τρόπο ανάλογο με εκείνον με τον οποίο συμπεριφέρονται στα υγιή αδέρφια του

 

Παιδική Κακοποίηση: Ο Φυλακισμός της ψυχής

παιδική κακοποίηση,ψυχικό,τραύμα,πληγή,πόνος

Η παιδική κακοποίηση είναι ένα ψυχικό τραύμα, μια πληγή ανοιχτή που δεν κλείνει, παρά μόνο, κάποια στιγμή, σταματά να αιμορραγεί. Ο πόνος που εισπράττουν τα παιδιά αποθηκεύεται, τα συναισθήματά τους μένουν στο σώμα τους και βρίσκονται σε ετοιμότητα για να ενεργοποιηθούν, όταν βρεθούν υπόλογα σε μια παρόμοια κατάσταση. Η κακοποίηση δεν φέρει μόνο συνέπειες στο σώμα αλλά και στην ψυχή, όχι μονάχα στο «τώρα» αλλά και στο «αύριο».  Το παιδί θύμα ενδέχεται να μετατραπεί σε ενήλικα θύτη. Το φάσμα της κακοποίησης δεν περιλαμβάνει μόνον τη σωματική αλλά και την συναισθηματική και τη σεξουαλική βία, καθώς και την παραμέληση.

Παιδική βία…φαινόμενο διαχρονικό

Η παιδική βία δεν είναι ένα σύγχρονο φαινόμενο. Αν ανατρέξουμε πολλά χρόνια πίσω, όπου οι Σπαρτιάτες πετούσαν τα άρρωστα παιδιά τους στον Καιάδα, καθώς και στα παραδείγματα τις μυθολογίας όπως η Ήρα, που δεν δίστασε να ξεφορτωθεί τον Ήφαιστο, διότι ήταν κουτσός και άσχημος, πετώντας τον από τον Όλυμπο, θα επιβεβαιώσουμε, πως η βία ήταν ανέκαθεν παρούσα. Ο ξυλοδαρμός ή/και οι προσβολές επιπροσθέτως, αποτελούσαν μέσο διαπαιδαγώγησης για αρκετά χρόνια και θεωρούνταν μη τιμωρητική συμπεριφορά.

Σήμερα, τα στατιστικά στοιχεία φανερώνουν μια σημαντικά ανοδική πορεία της παιδικής κακοποίησης. Αυτή όμως η αύξηση κατά πόσο είναι αντικειμενική; Η βία προϋπήρχε, απλά οι άνθρωποι εθελοτυφλούσαν, ενώ όσες περιπτώσεις  ήταν γνώστες τις φύλαγαν σαν εφτασφράγιστο μυστικό. Μαρτυρίες παιδιάτρων αναφέρουν ότι έχουν συναντήσει σε πολύ υψηλά ποσοστά περίπου 60% στους νοσοκομειακούς χώρους κακοποιημένα παιδιά, κατά τη διάρκεια της καριέρας τους.

Η έρευνα που πραγματοποίησε το Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού στην Ελλάδα σε δείγμα 12.000 παιδιών,  ΣΤ’ Δημοτικού, Α’ Γυμνασίου και Α’ Λυκείου, σε σχολεία της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και της Κρήτης, έδειξε ότι ένας στους δύο μαθητές δημοτικού, γυμνασίου και λυκείου έχει υποστεί σωματική βία και ένα στα δέκα παιδιά έχει υποστεί σεξουαλική βία κατά τη διάρκεια μόνο της τελευταίας χρονιάς. Το 76,8% των παιδιών έχουν υπάρξει θύματα της σωματικής έναντι του 16,2% αυτών που έχουν δεχτεί σεξουαλική βία κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της παιδικής τους ηλικίας. Τα ανωτέρω ποσοστά και παράλληλα τα στατιστικά στοιχεία με 4.500 αναφορές κακοποίησης ή παραμέλησης που καταγράφηκαν στην Αττική και την Κρήτη, το 2010, επιβεβαιώνουν μια έξαρση αν και είναι ευρέως γνωστό ότι οι περισσότερες κακοποιήσεις δεν γνωστοποιούνται ποτέ στις αρμόδιες αρχές. Ενδεικτικά είναι τα ερευνητικά αποτελέσματα  που αποκαλύπτουν πως μόνον το 1% των περιπτώσεων κακοποίησης ή παραμέλησης παιδιών καταγράφεται στις Αρχές.

Ποιοι «διεκδικούν» το ρόλο του κακοποιητή;

Οι γονείς τις περισσότερες φορές  είναι τα  πρόσωπα που επωμίζονται αυτόν τον ρόλο, με κυρίαρχο αυτό της μητέρας. Αξίζει να σημειωθεί ότι, αυτοί οι άνθρωποι κουβαλάνε ένα βεβαρημένο άλυτο ψυχοσωματικό παρελθόν, καθώς πρόκειται για άτομα επίσης κακοποιημένα, ψυχικά ασθενή, χρήστες ουσιών ή αλκοόλ ή απλά συναισθηματικά ανεπαρκή. Η κοινωνικο-οικονομική και μορφωτική κατάσταση του ατόμου δεν διαδραματίζει κάποιο σημαίνοντα  ρόλο. Έχει παρατηρηθεί ωστόσο, ότι αυτό που διαφοροποιεί τα κοινωνικά στρώματα είναι οι μορφές της βίας που χρησιμοποιούν και όχι η καθεαυτή κακοποίηση. Συνήθως στα κατώτερα κοινωνικά επίπεδα, η κακοποίηση πραγματοποιείται μέσω της σωματικής και σεξουαλικής βίας, εν αντιθέσει με τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα και στους ανώτερα μορφωτικά γονείς που επιλέγουν την συναισθηματική και ψυχολογική κακοποίηση.  Η εκδήλωση της βίας συνδέεται με ένα εσωτερικό κομμάτι του καθενός και όχι με αντικειμενικούς εξωγενείς παράγοντες.

Τα σημάδια της κακοποίησης

Η βία που δέχεται ένα παιδί δεν βλάπτει μονάχα τα αθώα παιδικά του χρόνια αλλά επιβαρύνει ψυχικά  όλη του τη ζωή. Η παιδική κακοποίηση φέρει μεταβολές στο DNA του παιδιού. Ο Idan Shalev σε έρευνά που πραγματοποίησε στο Πανεπιστήμιο Duke απέδειξε ότι, η βία καταστρέφει τα κύτταρα, με άμεση απόρροια την πρόωρη γήρανση. Η κακοποίηση γεννά επίσης, άτομα με προβλήματα προσωπικότητας, κατάθλιψης, κατάχρησης και αγχώδη διαταραχή. Ο καταναγκασμός της επανάληψης στην διαιώνιση των τραυματικών καταστάσεων εμποδίζει αυτά τα άτομα να συνάψουν υγιείς σχέσεις.

Υπάρχει θεραπεία;

Η κακοποιημένη ψυχή δεν σταματάει να νοσεί, για το λόγο αυτό το άτομο χρειάζεται θεραπεία. Τα παιδιά αυτά ζουν μέσα σε ένα γυάλινο κόσμο που μονάχα εάν τον σπάσουν θα απεγκλωβιστούν. Η άρνηση της πραγματικότητας, ως ασπίδα προστασίας μπλοκάρει το «εγώ» τους, δεν τα αφήνει να αποδεσμευτούν από το φαύλο κύκλο της κακοποίησης και να δομήσουν έναν ψυχισμό εκ νέου. Ο Βρετανικού Οργανισμού Stopitnow αναφέρει ότι τα τρία τέταρτα των παιδιών που κακοποιούνται σεξουαλικά δε θα εξωτερικεύσουν ποτέ και σε κανέναν αυτό που τους συνέβη κατά τη διάρκεια της παιδικής ηλικίας. Τα παιδιά-θύματα βίας δεν αποδεσμεύονται ποτέ, τα απωθημένα συναισθήματα ελλοχεύουν. Οι μακροχρόνιες ψυχοθεραπευτικές τεχνικές είναι ικανές να απελευθερώσουν και να αφυπνίσουν το «καλό κομμάτι» του παιδιού.

Η θυματοποίηση ενός παιδιού πώς μπορεί να γίνει αντιληπτή;

Τα παιδιά ρουφούν σαν σφουγγάρια ότι βλέπουν, ακούν και τα περιβάλλει. Είναι μιμητές και σπεύδουν να αναπαραστήσουν αυτό που βιώνουν. Ένα παιδί που κακοποιείται από τους γονείς, στο σχολείο ενδέχεται και αυτό να επαναλάβει το ίδιο μοντέλο, ασκώντας το ίδιο αυτή τη φορά βία σε κάποιον αδύναμο ή εύθραυστο. Περίεργες συμπεριφορές, όπως υπερκινητικότητα και επιθετικότητα ή αντίθετα απόσυρση και αντικοινωνικότητα επίσης κινούν υποψίες Η βία εκδηλώνεται πολλές φορές μέσα από το παιχνίδι ή μέσα από μια ζωγραφιά. Τα κακοποιημένα παιδιά ζωγραφίζουν με μουντά σκούρα χρώματα και το σχέδιο τους κυριεύεται από μια ασάφεια. Η φιγούρα του θύτη συνήθως παραλείπεται ή σχεδιάζεται παραποιημένη. Στο παιχνίδι εκφράζεται η επιθετικότητα μέσα από τους ρόλους και τους διάλογους.   Τα κορίτσια πέφτουν θύματα κακοποίησης 3 φορές συχνότερα από ότι τα αγόρια.

Διαφώτιση και ευαισθητοποίηση του κοινού

Το φαινόμενο της παιδικής κακοποίησης υπάρχει, εν δυνάμει, σε κάθε σπίτι. Όλοι οφείλουν να μην σιωπούν, διότι έτσι γίνονται και οι ίδιοι συνεργοί σε μια αποτρόπαια πράξη. Εάν κάποιος έχει παρατηρήσει κάτι ύποπτο ή έχει υπάρξει παρατηρητής μιας βίαιης σκηνής, οφείλει να το καταγγέλλει. Αρκεί να σκεφτεί ότι, η ζωή ενός παιδιού εξαρτάται από τη δική του βούληση. Υπάρχουν γραμμές άμεσης βοήθειας που απλά κάποιος μπορεί να τηλεφωνήσει έστω και ανώνυμα και να αναφέρει την καταγγελία του. Εάν έρθετε αντιμέτωποι με ένα κακοποιημένο παιδί πρέπει να είστε πολύ προσεκτικοί στον τρόπο που θα το χειριστείτε.

  • Μην το επιπλήξετε.
  • Να το ενθαρρύνεται να μιλήσει για αυτά που νιώθει, χωρίς το ύφος σας να είναι ανακριτικό.
  • Μην δείξετε οίκτο, αλλά δείξτε ενδιαφέρον και σεβασμό.
  • Απενοχοποιήστε το παιδί, αλλά σε καμία περίπτωση μην κατηγορήσετε τον κακοποιητή.
  • Τονώστε του την αυτοπεποίθηση και βοηθήστε το να επισκεφτεί κάποιον ειδικό.

 

Η καλύτερη πρόληψη για την παιδική κακοποίηση είναι να καλλιεργήσεις την ενσυναίσθηση και τη συνεχής ενημέρωση των συνεπειών της.

 

 

error: Content is protected !!