Tag Archives: όρια

Η συμμετοχή των παιδιών και των εφήβων σε Ομαδικά Προγράμματα

Η συμμετοχή των παιδιών και των εφήβων σε Ομαδικά Προγράμματα

Η συμβολή της συμμετοχής των παιδιών και των εφήβων σε Ομαδικά Προγράμματα,  στην ανάπτυξη της  κοινωνικής προσαρμογής τους και στην δημιουργία και την ενίσχυση της προσωπικής τους ταυτότητας

Οι ομάδες συνομήλικων αποτελούν ένα ισχυρό σύστημα, το οποίο σε συνδυασμό με το οικογενειακό περιβάλλον του παιδιού, επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τη συναισθηματική και διανοητική εξέλιξή του. Τα παιδιά ή οι έφηβοι μέσα από αυτές διαμορφώνουν την ταυτότητα τους, καθρεφτίζοντας πολλαπλές πτυχές του εαυτού τους στα υπόλοιπα μέλη της Ομάδας.

  Η κάθε ηλικιακή φάση (προσχολική ηλικία, σχολική ηλικία, εφηβεία) αποτελεί μοναδική και ξεχωριστή στιγμή για την ολική ανάπτυξη του ανθρώπου. Ο κύκλος της ζωής μας χαρακτηρίζεται από ένα συνονθύλευμα αλλαγών ανάλογα με την ηλικία που διανύουμε. Ο ευτυχισμένος και υγιής ενήλικας χρειάζεται να διανύσει τις προηγούμενες φάσεις ζωής αλώβητα, χωρίς προσκολλήσεις και καθηλώσεις. Η συμβολή της ομάδας είναι διαφορετική αλλά εξίσου σημαντική για κάθε ηλικία.

  Όπως αναφέρει και ο Σαίξπηρ : «όλοι σε αυτή τη σκηνή, πρέπει να παίξομε κάποιο ρόλο», απλά εμείς θα προσθέσουμε ότι ο «ρόλος» που καλούμαστε να παίξουμε στη ζωή μας είναι σημαντικό να συνάδει με την ηλικία μας και να μπορούμε να τον αφήνουμε πίσω μας με αγάπη και αποδοχή πριν περάσουμε στον επόμενο (ρόλος παιδιού, εφήβου, άντρα, γυναίκας, συντρόφου, συζύγου, παππού, γιαγιάς).

  Η προσχολική ηλικία αποτελεί μια μοναδική και ξεχωριστή περίοδο στη ζωή του παιδιού. Η ζωή μας αυτήν την περίοδο εξαρτάται από την ζωή των άλλων. Η ανάγκη για φροντίδα και προστασία είναι υψίστης σημασίας. Μέσα από τα πρώτα αυτά χρόνιας της ζωής το βρέφος – παιδί κατακτά το μεγαλύτερο ποσοστό γνωστικών ικανοτήτων και διαμορφώνει ήδη μια προσωπικότητα, καθώς αυτή την περίοδο θέτονται οι βάσεις του για τα μετέπειτα χρόνια της ζωής του. Το βρέφος – παιδί διαθέτει ατομικούς μηχανισμούς μάθησης, οι οποίοι είναι σημαντικό να ενισχυθούν. Μαθαίνει μέσα από τη διερεύνηση, το παιχνίδι και τη συζήτηση. Κατά την πρώτη αυτή φάση της ζωής του χρειάζεται όρια και ρουτίνες για να νιώθει ασφάλεια και να αφήνεται ελεύθερο να εξερευνά το περιβάλλον του ώστε να αναπτυχθεί και να μάθει. Το παιχνίδι παρουσιάζεται σε πολλές μορφές ανάλογα με το εξελικτικό στάδιο του παιδιού (συμβολικό, οικοδομικό, δραματικό, φανταστικό, κινητικό, δημιουργικό).

  Μέσω της συμμετοχής τους στην ομάδα, τα παιδιά μπορούν να εξελιχθούν σε όλους τους τομείς. H ομάδα συμβάλει στην ανάπτυξη εννοιών όπως η περιέργεια, η φαντασία, η δημιουργικότητα, η εφευρετικότητα, η επιμονή, η επιθυμία για πειραματισμό, η εποικοδομητική επιδεκτικότητα στο λάθος, το ρίσκο, η αποτυχία και η κριτική.

  Αναλυτικότερα οι ομάδες προσχολικής ηλικίας στοχεύουν στην ανάπτυξη της προσωπικής και κοινωνικής συνειδητοποίησης (ανεξαρτησία,  αυτοεξυπηρέτηση,  προσωπική υγεία και ασφάλεια, σχέσεις, ταυτότητα, φύλο και συνεργασία), της συναισθηματικής ισορροπίας (κατανόηση, αποδοχή και έκφραση συναισθημάτων, δεξιότητες επιβίωσης, αναγνώριση του εαυτού ως ξεχωριστή οντότητα, σχέσεις εμπιστοσύνης), των κινητικών ικανοτήτων (έλεγχος του σώματος, συντονισμός π.χ. χεριού –ματιού , ποδιού – ματιού,  σταθερότητα, ισορροπία π.χ. τρέξιμο,  ρίξιμο , πιάσιμο), της γνωστικής ανάπτυξης (μνήμη, σκέψη, αντίληψη, προσοχή, γλώσσα, φαντασία, περιέργεια)

  Το πέρασμα από τη προσχολική ηλικία στην σχολική αφήνει πίσω του την πληρότητα της αθωότητας και προσκαλούμε την γέννηση του «εγώ» που ταράζει την μέχρι τώρα αρμονία του παιδιού. Φεύγει σιγά σιγά από την ασφάλεια των σημαντικών άλλων και ψάχνει να βρει την δική του ασφάλεια μέσα σε ένα πλήθος ατόμων. Τα παιδιά έχουν έντονο το στοιχείο του εγωκεντρισμού και του άγχους αποδοχής και διαφορετικότητας. Η αλληλοαποδοχή μέσα από μία ομάδα παιδιών, η οποία αποτελείται από άτομα τα οποία διαφέρουν μεταξύ τους στις δεξιότητες, στο χαρακτήρα, στη θρησκεία, στο φύλο, στην εθνικότητα καθώς και σε άλλα στοιχεία αποτελεί ισχυρό αντίδοτο στο άγχος τους. Η παρέα με τους συνομηλίκους τα αποσυμπιέζει και τα εκτονώνει.

 Η δραστηριότητα στις ομάδες είναι το κύριο μέσο επικοινωνίας ώστε να σχετιστούν τα μέλη της ομάδας μεταξύ τους, τη στιγμή που νοιώθουν κάτι κοινό και μοιράζονται μια κοινή εμπειρία. Η δραστηριότητα χρησιμοποιείται ως μέσο θεραπείας, για να δημιουργηθούν δηλαδή οι γέφυρες επικοινωνίας, να βελτιωθεί κατόπιν η επικοινωνία και τέλος να διευκολυνθούν οι αλληλαντιδράσεις τους, οι οποίες συμβάλουν στη διορθωτική εμπειρία του παιδιού και στη δημιουργία ικανοποιητικών σχέσεων με τους άλλους.

 Τα μέλη της ομάδας μπορούν να πειραματισθούν και να μοιρασθούν το συναίσθημα τους μάλλον, παρά να «μιλούν» για ένα συναίσθημα. Μπορούν να βιώσουν και να μοιρασθούν τα συναισθήματα που αυξάνουν την ομαδική αλληλαντίδραση και να διεγείρουν την ομαδική εξερεύνηση συναισθημάτων, σκέψεων και συμπεριφοράς.

Στις ομάδες, η διήγηση ενός παραμυθιού ή μιας ιστορίας, η αυθόρμητη γραφή, τα γνωστικά παιχνίδια, η παρακολούθηση ενός βίντεο και το παιχνίδι ρόλων είναι τα μέσα-εργαλεία που χρησιμοποιούνται ώστε τα μέλη να συμμετέχουν ενεργά μέσα στην ομάδα προκειμένου να  εξελιχθούν υγιώς σε όλους τους τομείς.

Συγκεκριμένα οι τομείς ανάπτυξης των παιδιών που δίνεται έμφαση στην σχολική ηλικία είναι ο γνωστικός, κοινωνικός – συναισθηματικός τομέας. 

Η εφηβεία είναι άλλη μία ηλικία γεμάτη προκλήσεις. Μια πάλη τρομερή πραγματοποιείται ανάμεσα στο παιδί που αφήνουμε πίσω μας και στον εν δυνάμει ενήλικα που καλωσορίζουμε. Οι έφηβοι συχνά συναντούν ως κύριο εμπόδιο της εξελικτικής τους πορείας τις έντονες ναρκισσιστικές τάσεις που τους κατακλύζουν, τη δυσκολία δημιουργίας της νέας τους ταυτότητας, τις έντονες συγκρούσεις με τους ενήλικες γονείς. Οι δυσκολίες αυτές πολλές φορές παρεμποδίζουν την επιθυμία τους για συνύπαρξη και τους οδηγεί σε μοναχικά μονοπάτια, αφού δεν τους αφήνει συχνά να δουν κάτι πέρα από τον εαυτό τους. Ενοχές, οργή και έντονη κυκλοθυμία τους κυριεύει.Η κύρια αναπτυξιακή απαίτηση της εφηβείας είναι η απόκτηση ταυτότητας: να διαμορφώσει δηλαδή μια εσωτερική εικόνα για τον εαυτό του, ως πρόσωπο, και για το ρόλο που θα διαδραματίσει μέσα στην κοινωνία ως άτομο. Να δώσει με άλλα λόγια μια απάντηση στα ερωτήματα «ποιος είμαι», «τι θέλω».

Σκοπός των ομάδων δεν είναι να εξαλείψουμε τις διαφορές αλλά να επιτρέψουμε σε όλα τα παιδιά αλλά και σε όλους τους εφήβους να ανήκουν σε μία ομάδα, η οποία επικυρώνει και εκτιμά την ατομικότητά τους.

Σκοπός της ομάδας εφήβων είναι η κοινωνική προσαρμογή του εφήβου, η εκμάθηση του να σχετίζεται σε συνομήλικο – ενήλικο επίπεδο και η δημιουργία  και ενίσχυση της προσωπικής του ταυτότητας.

Η ομαδική διαδικασία θεωρείται η πλέον ενδεδειγμένη μορφή «θεραπείας» για τους εφήβους. Μέσω της δομής της, τους κανόνες λειτουργίας, την παρουσία του θεραπευτή και την επικοινωνία που αναπτύσσεται, εμπλέκει τον έφηβο σε μια δομημένη διαδικασία, η οποία έχει ως στόχο τη διαμόρφωση υγιέστερης δομής του εφήβου και τη διαμόρφωση και εξέλιξη της ταυτότητας του μέσω της αποδοχής των ήδη υπαρχόντων χαρακτηριστικών του, αλλά και των αλλαγών που επέρχονται. Μέσω της ανάπτυξης της ομάδας, ο έφηβος έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί ικανοποιητικές και διαπροσωπικές σχέσεις, να αναλαμβάνει ευθύνες, να ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των άλλων (συνομηλίκων και ενηλίκων) και να αποδέχεται τις συνέπειες της συμπεριφοράς του.

Οι έφηβοι πολλές φορές έχουν δυσκολία να δημιουργήσουν έντονες ή ικανοποιητικές διαπροσωπικές σχέσεις με τους συνομηλίκους τους ή τους ενηλίκους. Ενώ λοιπόν ζουν απότομες αλλαγές στην ψυχοσυναισθηματική τους εξέλιξη και προετοιμάζονται για νέους ρόλους στην προσωπική  και κοινωνική τους ζωή, ταυτόχρονα φαίνονται να δυσκολεύονται στη δημιουργία διαπροσωπικών σχέσεων. Όπως είναι φυσικό διακατέχονται από συναισθήματα απομόνωσης απομάκρυνσης, κρίσης ταυτότητας ή και σύγχυση ταυτότητας.

Η ομάδα καθιστά δυνατή τη μετάθεση των άλυτων συγκρούσεων με τους γονείς και την εξάρτηση απ’αυτούς, στην ομάδα συνομηλίκων . Επιτρέπει χάρη στην παρουσία των συνομηλίκων, την επανεπεξεργασία και ανάδυση της διαδικασίας εξέλιξης ταυτότητας, τόσο ομαδικής όσο και ατομικής. Είναι σημαντικό για έναν έφηβο να αναγνωρίζει τον εαυτό του σε ένα σύστημα αξιών, ενδιαφερόντων, ιδεών ή και αυθεντικότητας της ομάδας στο σύνολο της. Επιπλέον, μέσα στην ομάδα του δίνεται η δυνατότητα να αντιμετωπίσει την εσωτερική σύγκρουση και να διαπραγματευτεί την επιθυμία του να είναι όμοιος με τους άλλους ή και να ενωθεί ή να συγχωνευτεί μαζί τους.

Η εξέλιξη των εφήβων αποτελεί διεργασία δυναμική, με συνεχείς και συνεχιζόμενες αλληλεπιδράσεις. Η συμμετοχή των εφήβων σε ομάδα, όταν βασίζεται σε συγκεκριμένες και ξεκάθαρες αρχές και γίνεται σ΄ένα κατάλληλο «υποστηρικτικό θεραπευτικό πλαίσιο» μπορεί να οδηγήσει στην πρόοδο των εξελικτικών διεργασιών.

Η ένταξη των παιδιών προσχολικής και σχολικής ηλικίας αλλά και των εφήβων μέσα σε ομάδες «ψυχοεκπαιδευτικές», σε «ομάδες πολλαπλών δραστηριοτήτων»  αλλά και «ψυχοθεραπευτικές» αποτελεί βασική πηγή ψυχοκοινωνικής εκπαίδευσης, ανάπτυξης και θεραπείας για το Πρότυπο Ψυχοπαιδαγωγικό Κέντρο, «εὔνοια». Η ομάδα αποτελεί το νήμα που συνδέει το «εγώ» με τους «άλλους».

Στο Κέντρο μας λειτουργούν καθημερινά οι παρακάτω ομάδες:

Ομάδες Προσχολικής Ηλικίας 3-5 ετών : Ομάδα Παραμυθιού, Ομάδα Ανάπτυξης της Συναισθηματικής Νοημοσύνης ,  Ομάδα Ανάπτυξης των Κοινωνικών Δεξιοτήτων, Ομάδα με Παιχνίδια Γνωστικού Αντικειμένου, Ομάδα με Μουσικοκινητικά παιχνίδια, Ομάδα Θεατρικού Παιχνιδιού.

 Ομάδες Σχολικής Ηλικίας 6-12 ετών: Ομάδα Παραμυθιού, Ομάδα Ανάπτυξης της Συναισθηματικής Νοημοσύνης , Ομάδα Ανάπτυξης των Κοινωνικών Δεξιοτήτων, Ομάδα με Παιχνίδια Γνωστικού Αντικειμένου,  Ομάδα Κινηματογράφου, Ομάδα Θεατρικού Παιχνιδιού, Ομάδα Δημιουργικής Γραφής .

 Ομάδες Εφηβικής ηλικίας 12-18 ετών: Ομάδα Ψυχοδράματος, Ομάδα Ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης, Ομάδα Θεατρικού Παιχνιδιού, Ομάδα Επικαιρότητας , Ομάδα Κινηματογράφου, Ομάδα Ενδυνάμωσης και Αυτοπεποίθησης.

Οι ομάδες περιορίζουν μία ενδεχόμενη δύσκολη αλλά και απροσδιόριστη μελαγχολία των παιδιών και τον εφήβων ψάχνοντας τι κρύβεται πίσω από αυτή και δίνοντας νόημα στο «εδώ και τώρα», στο σήμερα. Μέσω αυτών τα παιδιά αλλά και οι έφηβοι ανακαλύπτουν άγνωστες εικόνες, εμπειρίες, γεγονότα ή/και απόψεις και αποκτούν πρόσβαση στη διαφορετικότητα, καθώς επίσης και στη διαχείριση της ύπαρξη μη προβλεπόμενων καταστάσεων.

Η Τήρηση ορίων στην ψυχική ανάπτυξη του παιδιού…

Η Τήρηση ορίων στην ψυχική ανάπτυξη του παιδιού...

Όρια, για πολλούς αυτή η λέξη μεταφράζεται, ως συνώνυμη του «πρέπει», για άλλους, ως «περιορισμός» και για κάποιους άλλους, θα λέγαμε, ως ταυτόσημη της φροντίδας. Η ανάγκη του να ζω κάτω από όρια φαντάζει απαραίτητη συνθήκη, όχι μόνο για ένα βρέφος που καλείται να έρθει αντιμέτωπο με μια αχανή πραγματικότητα αλλά και για έναν ενήλικα που έχει μάθει να τη ζει. Το να ξέρω που «πατάω και που βρίσκομαι» δεν είναι παραβίαση της προσωπικής ελευθερίας, αλλά θεμέλιο για το χτίσιμο μιας ακέραιης προσωπικότητας.

Άλλωστε, θα μπορούσε να υπάρχει ζωή άνευ ορίων; Να κάνει ο καθένας ό,τι θέλει, όποτε το θέλει και όπως το θέλει; Ίσως ναι, μα δεν θα λεγόμασταν πολιτισμένοι άνθρωποι μιας κοινωνίας με κανόνες, αλλά ανυπόταχτα ζώα μιας ζούγκλας. Έχετε αναλογιστεί ποτέ γιατί υπάρχουν οι κανόνες και από που πηγάζει η ανάγκη μας για υπακοή σε αυτούς; Δεν είναι τυχαίο, σήμερα, που καλούμαστε να ζήσουμε σε μια χαοτική κοινωνία, με διαπερατά όρια, που οι άνθρωποι νιώθουν έντονα το αίσθημα της ανασφάλειας.

Η οικογένεια είναι μια μικρογραφία της κοινωνίας. Το παιδί μέσα από την οικογένεια μαθαίνει να ζει, να αντιμετωπίζει καταστάσεις, να εκφράζει τις επιθυμίες του και να λαμβάνει αυτά που επιθυμεί. Εάν, η οικογένεια τοποθετήσει το παιδί μέσα σε μια γυάλα, εκπληρώνοντας κάθε του επιθυμία πριν ακόμη τη ζητήσει ή εάν αντίθετα το κλείσει σε ένα κλουβί με απαγορεύσεις και τιμωρίες, πως αυτό το παιδί μπορεί, εν συνεχεία, να κερδίσει τη ζωή;

Τα όρια… καθοδηγητής στη ζωή του παιδιού

Όσο και εάν κάποιοι υποστηρίζουν, πως η απόλυτη ελευθερία δομεί επιτυχημένα μοντέλα ανθρώπων, τα όρια εμφανίζονται, ως απαράβατη προϋπόθεση για τη δόμηση του «εγώ» μας. Έρευνες αποκαλύπτουν ότι, όσο πιο οριοθετημένα έχει μεγαλώσει ένα παιδί τόσο μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση θα νιώθει ως ενήλικας.

Τα όρια βοηθούν το παιδί να γλιτώσει από την άγνοια και την αμάθεια, να κατανοήσει τους κανόνες της κοινωνίας, να μάθει τι είναι σωστό και τι λάθος, να ενσωματωθεί μέσα σε ένα σύστημα και να γίνει και αυτό μέρος του. Μέσω των ορίων, το παιδί αποκτά αυτογνωσία, μαθαίνει να αναγνωρίζει τι του αρέσει και τι το πονά και να προστατεύει τον εαυτό του. Επί παραδείγματι, η ανασφάλεια γεννιέται από την αβεβαιότητα και η αβεβαιότητα γεννά την ανασφάλεια. Ένα παιδί μεγαλώνοντας σε ένα περιβάλλον ασυνεπές, λαμβάνει λανθασμένα μηνύματα, διότι βιώνει μια εσωτερική σύγχυση. Δεν νιώθει σίγουρο για το τι επιτρέπεται να κάνει, καθώς τη μία μέρα η συμπεριφορά του θεωρείται αποδεχτή στο οικογενειακό πλαίσιο και την άλλη αποδοκιμάζεται στο κοινωνικό περιβάλλον.

Υποταγμένοι γονείς στα θέλω του παιδιού 

Οι γονείς που απαντούν πάντα «ναι», οδηγούν το παιδί τους σε μια χρόνια αστάθεια. Αυτοί οι γονείς ενδέχεται να καθηλώσουν το παιδί τους σε ένα αναπτυξιακό στάδιο ή/και να το οδηγήσουν σε μια σειρά αναρίθμητων ψυχολογικών προβλημάτων, όπως φόβος δέσμευσης, άγχος αποχωρισμού, φοβίες, ανασφάλεια μεταξύ άλλων. Το «ναι», δεν σημαίνει πάντα αγάπη αλλά μπορεί να ερμηνευτεί και ως παραμέληση, αποφυγή, άρνηση. Δεν είναι τυχαίο, που οι περισσότεροι πολυάσχολοι γονείς διερωτώνται γιατί το παιδί τους εκδηλώνει μια παράλογη συμπεριφορά, παρόλο που του προσφέρουν τα πάντα απλόχερα. Αδυνατούν να εξετάσουν το ενδεχόμενο, ότι ένα παιδί που δεν έχει όρια νοσεί. Η υπερδοτικότητα επιφέρει τα ίδια αποτελέσματα με τη στερητικότητα. Οι γονείς πιθανόν προσπαθούν να επουλώσουν τις δικές τους ενοχές προς τα παιδιά τους, δίνοντας τα πάντα απεριόριστα, αψηφώντας τους κινδύνους.

Οι γονείς ως μιμητές

Είναι δυνατόν να πείσει ένας γονέας το παιδί του, ότι η ανάγνωση ενός βιβλίου είναι ιδιαίτερο καρποφόρα για τη ζωή του, εάν ο ίδιος δεν έχει ποτέ του διαβάσει ένα βιβλίο; Το ίδιο συμβαίνει και με τα όρια. Πως ένας γονέας μπορεί να βάλει όρια στο παιδί του, εάν δεν έχει ο ίδιος σαφή αντίληψη των δικών του ορίων; Το παιδί έχει τεράστια δύναμη της οπτικής αντίληψης, είναι αποδέκτης όλων των προσλαμβανόμενων εικόνων.

Επίσης, η τήρηση ορίων είναι απαραίτητη να λαμβάνεται υπ’ όψιν και από τους γονείς, καθώς η παραβίασή τους, τους χαρακτηρίζει ως αναξιόπιστους και ίσως να πλήξει την ψυχική ισορροπία του παιδιού.

Σας συμβουλεύουμε:

  • Οφείλετε να μάθετε, πως θέτοντας όρια στο παιδί σας, του παρέχετε σεβασμό και αμέριστη φροντίδα.
  • Προσπαθήστε να δείτε το ρόλο του γονέα, απομονώνοντας τις δικές σας εμπειρίες που είχατε ως παιδιά. Μείνετε μακριά από τη παιδική σας ηλικία, νιώθοντας όμως θετικά συναισθήματα για αυτήν. Κάποιοι γονείς που έχουν βιώσει ως τραυματική εμπειρία τα όρια μέσα από τους δικούς τους γονείς, αποφεύγουν στη συνέχεια και δεν θέτουν κανένα όριο στα δικά τους παιδιά.
  • Αν δε θέσετε όρια, ο ρόλος σας, ως γονέας χάνει την δύναμη και την εγκυρότητά του. Το παιδί θα σας βλέπει ως ανίκανο και υποχείριό του.
  • Μην επιβάλλεται τα όρια στο παιδί σας χρησιμοποιώντας λέξεις όπως «δεν είσαι καλό παιδί, είσαι τεμπέλης», αλλά εστιάζοντας στα λάθη της πράξη του, λέγοντας «η πράξη σου δεν ήταν καλή».
  • Να εξηγείτε στο παιδί γιατί υπάρχουν όρια με παραδείγματα και πως κανένας άνθρωπος δεν θα μπορούσε να ζήσει χωρίς αυτά.
error: Content is protected !!