Tag Archives: έφηβοι

Πώς το άγχος των εξετάσεων μπλοκάρει τα όνειρα των μαθητών;

Η προετοιμασία για τις πανελλαδικές εξετάσεις είναι ίσως η πιο αγχωτική περίοδος με τις πιο πιεστικές εμπειρίες στην ζωή ενός έφηβου καθώς είναι ο προθάλαμος για την μετέπειτα εκπαιδευτική του εξέλιξη και την επαγγελματική του κατεύθυνση. Η διαδικασία της αξιολόγησης από μόνη της είναι μια στρεσογόνα κατάσταση για το άτομο, είτε αφορά στην εισαγωγή σε κάποιο εκπαιδευτικό ίδρυμα, είτε αφορά σε μια συνέντευξη για εργασία ή ακόμα σε μια προαγωγή. Ωστόσο οι εξετάσεις στην ψυχολογία ενός μαθητή αποτελούν μια επιπλέον δοκιμασία διότι λειτουργούν ως μέσο για την εκπλήρωση ή την ματαίωση των προσδοκιών του (των δικών του ή των γονιών του), την υποκειμενική πεποίθηση ότι έχει ή δεν έχει ικανότητες, την επίτευξη ή την αποθάρρυνση των ονείρων μιας επαγγελματικής αποκατάστασης.

Γενικότερα, οι εξετάσεις ως διαδικασία αξιολόγησης μπορούν συμβάλουν και στην επιβράβευση του «εγώ», των δυνατοτήτων του ατόμου και της εμπιστοσύνης στον εαυτό του. Ποιοι είναι ωστόσο οι παράγοντες που επιτείνουν το άγχος των εξετάσεων; Ποιες οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία του εφήβου; Με ποιους τρόπους μπορεί ένας μαθητής να αντιμετωπίσει το άγχος των εξετάσεων;

Πώς το άγχος των εξετάσεων μπλοκάρει τα όνειρα των μαθητών;

Πηγές του άγχους των εξετάσεων

Το άγχος έχει κυρίως μια ψυχογενή προέλευση που κάτω από συνθήκες έντονης πίεσης και φόβου το άτομο κινδυνεύει από μια ψυχική ευαλωτότητα (συναισθηματικές μεταπτώσεις, ακραίες εναλλαγές συναισθημάτων και συμπεριφορών) και από τις αρνητικές επιδράσεις στην σωματική του υγεία. Η πίεση των εξετάσεων αποτελεί έναν συνδυασμό σωματικής υπερδιέγερσης και ανησυχίας για τα αποτελέσματα της αξιολόγησης, που συχνά επηρεάζουν αρνητικά την απόδοση του μαθητή. Το άγχος για τις εξετάσεις -κυρίως των πανελλαδικών- κινητοποιείται από τις αρνητικές σκέψεις ή αρνητικές εμπειρίες που έχει το άτομο ενώ σε πολλές περιπτώσεις καταλήγει στη πλήρη ακινητοποίηση της προσπάθειας του (μηδενισμός γνωστικών λειτουργιών, πάγωμα σκέψης, ταχυπαλμίες, κρίσεις πανικού κ.ά.).

Το στρες των εξετάσεων έχει πολλές και διαφορετικές πηγές. Ο συνδυασμός διαφορετικών παραγόντων, δηλαδή σκέψεων, συναισθημάτων, αντιλήψεων που έχει ο μαθητής, αποτελούν κύριες αιτίες για τη δημιουργία του στρες. Από τους σημαντικότερους παράγοντες που δημιουργεί στρες στους μαθητές είναι η πεποίθηση ότι δεν επαρκούν οι ικανότητές τους για να ανταπεξέλθουν στις απαιτήσεις των εξετάσεων. Εκτός από αυτήν την υποκειμενική αντίληψη για τον εαυτό τους, ο ανταγωνισμός που υπάρχει για τις περιορισμένες θέσεις στα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα δημιουργεί επιπρόσθετο άγχος στους υποψήφιους φοιτητές. Επίσης, οι παγιωμένες αντιλήψεις και πεποιθήσεις από το οικογενειακό περιβάλλον (γονείς και συγγενείς), από το κοινωνικό περιβάλλον (φίλοι και εκπαιδευτικοί) και από τους θεσμούς, που ευνοούν την ανταγωνιστικότητα και δεν προβλέπουν εναλλακτικούς τρόπους αξιολόγησης, ωθούν συχνά τους έφηβους να δημιουργούν καταστροφικά σενάρια, όπως για παράδειγμα ότι θα είναι αποτυχημένοι αν δεν τα καταφέρουν στις εξετάσεις, γεγονός που προκαλεί περισσότερο άγχος και ενισχύει το αίσθημα της αναξιότητας.

Ψυχοσωματικές επιπτώσεις του άγχους των εξετάσεων

Το άγχος των εξετάσεων επιφέρει ποικίλες ψυχοσωματικές δυσλειτουργίες στους μαθητές. Ένα από τα πιο ψυχοφθόρα αποτελέσματα του άγχους των εξετάσεων είναι οι χαμηλές σχολικές αποδόσεις, η δυσκολία στη συγκέντρωση, τα προβλήματα μνήμης και γενικότερα τα προβλήματα ταξινόμησης, απομνημόνευσης και ανάκλησης των πληροφοριών της εκπαιδευτικής ύλης. Στα ψυχοσωματικά συμπτώματα συμπεριλαμβάνονται αυξημένοι καρδιακοί παλμοί, ίλιγγοι, αίσθημα πανικού, πονοκέφαλοι, πόνο στο στομάχι, ναυτία, δύσπνοια, ευερεθιστικότητα, υπερβολική εφίδρωση, τριχόπτωση, ταχυπαλμία κ.ά.. Πολλές έρευνες έχουν δείξει ότι οι μαθητές με άγχος στις εξετάσεις σημειώνουν χαμηλότερες σχολικές επιδόσεις από εκείνους που μπορούν και ελέγχουν το στρες.   Ο φόβος της αποτυχίας στις εξετάσεις δημιουργεί έντονα το αίσθημα της ανεπάρκειας, αυτό-ενοχοποίηση, αρνητική εικόνα εαυτού και υπερβολική απογοήτευση κατά τη σύγκριση του ατόμου με τους άλλους. Το άγχος των εξετάσεων, αποτελεί μέρος του «άγχους απόδοσης», το οποίο παρατηρείται σε περιπτώσεις όπου το άτομο αξιολογείται από τους άλλους και το αποτέλεσμα της αξιολόγησης καθορίζουν και την ταυτότητα του ατόμου.

Γονείς με άγχος εξετάσεων

Το άγχος παρατηρείται συχνά εκτός από τους μαθητές και στους γονείς. Πράγματι, οι διαδικασίες αξιολόγησης όπως τα τεστ, τα διαγωνίσματα δημιουργούν σε πολλούς  γονείς την ανάγκη να βοηθήσουν τα παιδιά τους. Η έντονη επιθυμία ορισμένων γονιών να συνδράμουν προκειμένου να βελτιώσουν την απόδοση του παιδιού, τους οδηγεί σε ψυχαναγκαστικές συμπεριφορές με ναρκισσιστικές καταβολές (π.χ. ξενυχτούν μαζί τους, αναλαμβάνουν εργασίες, παίρνουν άδεια από την δουλειά τους την περίοδο των εξετάσεων κ.ά.) με αποτέλεσμα εκτός από τον έφηβο μαθητή να αγχώνονται και οι ίδιοι, τόσο για τη διαδικασία όσο και για το αποτέλεσμα της αξιολόγησης. Ωστόσο, επειδή το άγχος είναι κατά κάποιο τρόπο μεταδοτικό, όταν αγχώνεται ο γονιός μεταδίδει το αίσθημα της ανησυχίας του στο παιδί, έτσι δημιουργείται ένας «φαύλος κύκλος άγχους» με αποτέλεσμα να αυξάνεται η ένταση του άγχους που βιώνει ο μαθητής καθώς νιώθει υποχρεωμένος να μην απογοητεύσει τους γονείς του. Έρευνες άλλωστε αναφέρουν ότι περίπου το 20% των μαθητών αντιμετωπίζουν υψηλό άγχος εξετάσεων, ενώ το 16% των μαθητών αντιμετωπίζουν μετρίως υψηλό άγχος. Συχνά ο ρόλος του γονιού από την  «υποστηρικτική» παρουσία του περνάει υποσυνείδητα σε μια «ελεγκτική» παρουσία που επιβαρύνει την ψυχοσωματική υγεία του εφήβου. Ορισμένοι γονείς ακόμα και άθελά τους υιοθετούν συμπεριφορές  που ταλαντεύονται ανάμεσα σε μια  ψυχογενή καταστροφολογία «αν δεν περάσεις στην σχολή θα πεινάσεις!», μια μαζοχιστική προβολή εαυτού «πόσες θυσίες κάνω για χάρη σου!» ή μια υπέρμετρη αισιοδοξία «δεν υπάρχει περίπτωση να μην περάσεις!» αυξάνοντας το άγχος και ενεργοποιώντας με αυτό τον τρόπο ψυχοσωματικά συμπτώματα και δυσλειτουργικές συμπεριφορές στον μαθητή.

Χρήσιμες συμβουλές για μαθητές και γονείς

Μαθητές:

  • Κατά την διάρκεια των εξετάσεων μια βόλτα, η ενασχόληση με μια αθλητική δραστηριότητα ξεκουράζουν το μυαλό από το διάβασμα και χαλαρώνουν την διάθεση του υποψήφιου μαθητή-φοιτητή
  • Το διάβασμα νυχθημερόν δεν βοηθάει σε τίποτα τις εξετάσεις αντίθετα κουράζει τον οργανισμό και την ψυχολογία του παιδιού.
  • Ο μαθητής μπορεί να γράψει σε μια στήλη σελίδας, τι είναι αυτό που του προκαλεί άγχος και σε μια άλλη τι είναι αυτό που μπορεί να του απαλύνει το συγκεκριμένο πρόβλημα (π.χ. μια βόλτα με το σκύλο του, να ακούσει ένα αγαπημένο τραγούδι, να μιλήσει με τον κολλητό του φίλο, κ.ά.) έτσι ώστε να ελέγξει το στρες.
  • Το διάβασμα σε συνδυασμό με την σωματική άσκηση χαλαρώνει και βοηθάει στις θετικές και ρεαλιστικές σκέψεις.
  • Οι μαθητές ωφελούνται πολύ από τη συμμετοχή τους σε ομάδες μελέτης και την παροχή συμβουλευτικής υποστήριξης από τους εκπαιδευτικούς ή τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας.
  • Σε περίπτωση που τα πράγματα δεν εξελιχθούν σύμφωνα με τις προσδοκίες του μαθητή, αυτό δεν σημαίνει ακύρωση των επαγγελματικών στόχων ή της εκπαιδευτικής σταδιοδρομίας του. Υπάρχουν πολλοί εναλλακτικοί δρόμοι και εκπαιδευτικές ευκαιρίες, προκειμένου να μπορέσει κάποιος να επιτύχει αυτό που πραγματικά επιθυμεί και που τον κάνει ευτυχισμένο!

Γονείς:

  • Οι γονείς πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι δεν είναι αυτοί που δίνουν εξετάσεις και επιθυμητό είναι να βρίσκονται διακριτικά δίπλα στα παιδιά τους,  χωρίς να τους μεταδίδουν το άγχος των δικών τους προσδοκιών
  • Οι γονείς θα πρέπει πρώτα να είναι διαθέσιμη να ακούσουν τους φόβους των παιδιών και μετά να τα συμβουλέψουν. Οι γονείς είναι σύμμαχοι της προσπάθειας των παιδιών και όχι οι αξιολογητές τους
  • Οι γονείς είναι αυτοί που συχνά κρατούν τα κλειδιά της αυτοπεποίθησης του ή της ανασφάλειας του παιδιού. Η ενθάρρυνση, η αισιοδοξία είναι πολλαπλάσιας σημασίας, όταν προέρχονται από τις γονεϊκές φιγούρες.
  • Οι γονείς οφείλουν να ενθαρρύνουν τα παιδιά τους ώστε να μιλούν με θετικό τρόπο για τον εαυτό τους, προκειμένου να αποφύγουν την καλλιέργεια αρνητικών ιδεών για τις ικανότητες και την αυτοεικόνα τους, π.χ. μπορούν να διορθώνουν εκφράσεις των παιδιών όπως «δεν είμαι αρκετά έξυπνος για να περάσω στο πανεπιστήμιο» με άλλες«έχω διαβάσει και θα κάνω το καλύτερο δυνατό που μπορώ».

 

 

Πώς το coaching βοηθάει τους έφηβους να κοινωνικοποιηθούν;

Κάθε άνθρωπος εκδηλώνει την ανάγκη του «ανήκειν» από τη γέννησή του κιόλας. Η ανάγκη αυτή είναι πιο έντονη στην πληθυσμιακή ομάδα των εφήβων. Ο έφηβος χρειάζεται να νιώθει ότι είναι μέλος μιας ομάδας μέσω της οποίας θα λαμβάνει την απαιτούμενη συναισθηματική ασφάλεια.

Οι κοινωνικές σχέσεις και οι καθημερινές επαφές με άλλους ανθρώπους βοηθούν του έφηβους να εξελιχθούν τόσο σωματικά όσο και πνευματικά. Μέσα από την αλληλεπίδρασή τους με τους συνομηλίκους τους αναγνωρίζουν τον εαυτό τους, δομούν την προσωπικότητα και τα όριά τους, αναπτύσσουν την κοινωνική τους ταυτότητα, μαθαίνουν και κατανοούν αφηρημένες έννοιες όπως η ανιδιοτέλεια, η συμμετοχικότητα, η ενσυναίσθηση, αλληλεγγύη. Επίσης, μελέτες στην ψυχονευροανοσολογία έδειξαν ότι όσο μεγαλύτερο είναι το κοινωνικό δίκτυο ενός έφηβου, τόσο πιο πολύ ενισχύεται το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού του. Ωστόσο, η δημιουργία κοινωνικών επαφών δεν είναι μία απλή διαδικασία. Για να επιτευχθεί μια διαπροσωπική σχέση θα πρέπει οι  έφηβοι να έχουν αναπτύξει δομές (κοινωνικές, συναισθηματικές κ.α.), ήδη από την παιδική τους ηλικία με αφετηρία το οικογενειακό τους περιβάλλον.

Οι έφηβοι του 21ου αιώνα βρίσκονται εγκλωβισμένοι στη δίνη του σύγχρονου τρόπου ζωής και αυτό τους οδηγεί στο να αντλούν την ψυχική τους ενέργεια όχι μέσα από την επαφή τους με τους άλλους ανθρώπους αλλά από τα εικονικά υποκατάστατα της τεχνολογίας. Έχει χαθεί το «αξιακό» τους σύστημα και έχουν μειωθεί οι κοινωνικές συναναστροφές. Οι διαπροσωπικές σχέσεις έχουν αποδομηθεί, η μοναξιά ταλανίζει καθημερινά ολοένα και περισσότερους ανθρώπους. Έρευνες που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ πέντε χωρών – Ελλάδα, Πορτογαλία, Αγγλία, Ισπανία και Ολλανδία- έδειξαν πως οι Έλληνες παρουσιάζουν τα χαμηλότερα επίπεδα στενής κοινωνικής δικτύωσης και κοινωνικών συναναστροφών.

Οι κοινωνικές δυσλειτουργίες εάν δεν αντιμετωπιστούν εγκαίρως, ενδέχεται, να οδηγήσουν σε σοβαρές παρεκκλίσεις και διαταραχές. Η έλλειψη κοινωνικών-διαπροσωπικών δεξιοτήτων, η αδυναμία συνεργασίας με τους άλλους, η αδυναμία συγκέντρωσης και προσαρμογής στους κανόνες οργανωμένων δραστηριοτήτων, οι υπερβολικές αναστολές και η έντονη κοινωνική απόσυρση συνιστούν ένα ευρύ πλέγμα κοινωνικών δυσλειτουργιών. Ο έφηβος έχει ανάγκη να ανακαλύψει το σκοπό της ζωή του και αυτό θα επιτευχθεί  αποτελεσματικά μέσα από την δημιουργία  υγιών κοινωνικών δεσμών. Το coaching θα μπορούσε να αποτελέσει ένα σημαντικό εργαλείο για την βελτίωση των διαπροσωπικών σχέσεων των εφήβων. Θα μπορούσε να συμβάλει στην επιτυχή διαδικασία της επικοινωνίας, στην ενδυνάμωση της ψυχικής ανθεκτικότητας, στη μείωση του κοινωνικού αποκλεισμού, της περιθωριοποίησης και της αδυναμίας προσαρμογής των εφήβων με την διαφορετικότητα.

Το coaching θα μπορούσε να βοηθήσει τους εφήβους να δραστηριοποιηθούν, καθώς πρόκειται για μια διαδραστική διαδικασία. Εστιάζει στο «εδώ και τώρα», στον αυτοπροσδιορισμό του εφήβου που αυτό επιτυγχάνεται από τη συνεργατικότητα και την εμπιστοσύνη. Ο coach βοηθάει τον έφηβο να ανακαλύψει-συνειδητοποιήσει που βρίσκεται αυτή τη χρονική στιγμή και που επιθυμεί να πάει. Στην συνέχεια, μαζί με τον έφηβο χτίζουν βήμα βήμα την διαδικασία επίτευξης του στόχου προκειμένου ο έφηβος να  εξελιχθεί. Η δυαδική αυτή σχέση αποτελεί τα θεμέλια για την υγιή κοινωνικοποίηση του εφήβου καθώς και την ανάπτυξη κοινωνικών σχέσεων καθώς χτίζεται μια σχέση εμπιστοσύνης που συγκατασκευάζεται και από τα δυο μέλη. Επομένως, μέσα από αυτή τη διαδικασία ο έφηβος αναγνωρίζει το «δούναι και λαβείν», μαθαίνει το να σχετίζεται με τους άλλους καθώς και την αξία των σχέσεων στην ζωή του. Πράγματι, μέσα από αυτή τη διαδικασία οι έφηβοι κατανοούν τις έννοιες αυτές οι οποίες είναι πολύπλοκες και ευαίσθητες για τον εφηβικό ψυχισμό αλλά και πολύ σημαντικές για μία υγιής ενήλικη βιωσιμότητα.

Η κοινωνικοποίηση δεν επέρχεται μόνο μέσω κοινών απλών στρατηγικών αλλά κυρίως μέσα από την κινητοποίηση και στην ενδυνάμωση της εφηβικής ταυτότητας. Ο έφηβος μπορεί να ανασύρει το δικό του ατομικό υλικό, μέσα από τη δική του ξεχωριστή προσωπική βιβλιοθήκη και να βρει όλες του τις αρετές, ικανότητες, ταλέντα. Εν συνεχεία να τις χρησιμοποιήσει για την υλοποίηση των πετυχημένων και ουσιαστικών σχέσεών του. Επιπλέον, θα βοηθήσει τον έφηβο να οργανώσει τη σκέψη του και να φέρει στην επιφάνεια τις επιθυμίες του, να τις οραματιστεί, να τις λεκτικοποιήσει και τέλος να τις πραγματοποιήσει.

Σχηματικά η διαδικασία περιλαμβάνει τα εξής τρία στάδια: συνειδητοποίηση, ενεργοποίηση και αλλαγή! Ο coach είναι ένας προπονητής για τον έφηβο, ένας καθοδηγητής ο οποίος δεν παρεμβαίνει, δεν δίνει λύσεις αλλά ο ρόλος του είναι ως μεσολαβητής να διευκολύνει τον έφηβο να ακολουθήσει αυτή τη διαδικασία. Η βασική αρχή του coaching διαφοροποιείται από την ψυχοθεραπεία. Πιο συγκεκριμένα, πρόκειται για μια τέχνη-τεχνική και όχι θεραπεία, γεγονός που  δεν τρομάζει ούτε τους γονείς αλλά ούτε και τους ίδιους τους έφηβους, διότι είναι απαλλαγμένο από στερεότυπα και προκαταλήψεις.

Η ευτυχία δεν κυκλοφορεί σε «χάπι». Οι έφηβοι πρέπει να εκπαιδευτούν προκειμένου να διεκδικήσουν την ευτυχία τους,  χρησιμοποιώντας οι ίδιοι τις δικές τους δυνάμεις. Ο coach δεν δίνει λύσεις αλλά παρέχει ένα σταθερό πλαίσιο για να μπορέσει ο έφηβος να εφεύρει και να ανακαλύψει μόνος του τις δυνάμεις και ικανότητες. Όπως αναφέρει και μια κινέζικη παροιμία, «αν θέλεις να βοηθήσεις έναν φτωχό μην του δίνεις ένα ψάρι, αλλά μάθε του να ψαρεύει». Το coaching δεν σου προσφέρει το ψάρι αλλά σε «μαθαίνει» πως να ψαρεύεις μόνος σου!

Η αγωνία της εφηβείας και πώς να την διαχειριστείτε

Η εφηβεία είναι το τελευταίο αναπτυξιακό στάδιο, η μετάβαση από την παιδική αθωότητα στην σκληρότητα των ενηλίκων. Ο έφηβος καλείται πλέον να αποκρυσταλλοποιηθεί, να ξεφύγει από το γονεϊκό πέπλο, να αυτονομηθεί, να ανακαλύψει τις δικές του δυνάμεις και να πορευθεί πλέον ως μια ανεξάρτητη μονάδα. Τι προβλήματα μπορεί να δημιουργήσει τόσο στον έφηβο, όσο και στους γονείς αυτό το πέρασμα από την ανεμελιά, την ασφάλεια των γονιών σε έναν κόσμο ενήλικο και ενίοτε χαοτικό;

Κάποιοι επιστήμονες παρομοίασαν την «εφηβεία» με την «γέννηση». Όπως στη γέννηση, το βρέφος αναγκάζεται να αποκολληθεί από τον πλακούντα και να επιβίωση έξω από το σώμα της μητέρας, έτσι και στην εφηβεία, ο έφηβος προσπαθεί να βγει από τη γονεϊκή αγκαλιά και να αφεθεί σε νέα πελάγη, αναζητώντας τις δικές του επιθυμίες.

Η εφηβεία διαρκεί περίπου από το 12ο έως το 19ο έτος της ηλικίας του ατόμου. Χωρίζεται σε τρεις κύριες φάσης:

  • Προεφηβεία (11 έως 13 ετών): Έναρξη των πρώτων σημαδιών διαφοροποίησης του ατόμου από τη παιδική του εικόνα. Η αρχή της εφηβεία συνδέεται με τις πρώτες εξωτερικές αλλαγές στο σώμα του παιδιού. Το ανάστημα παρουσιάζει θεαματική αλλαγή, τα γεννητικά όργανα στα αγόρια και το στήθος στα κορίτσια μεγαλώνουν, η περίοδος των κοριτσιών εμφανίζεται, η τριχοφυΐα αναπτύσσεται και η χροιά της φωνής βαραίνει. Οι έφηβοι αρχίσουν να προβληματίζονται για την εξωτερική τους εικόνα. Η σεξουαλικότητά τους παραμένει ακόμη σε ένα πλατωνικό επίπεδο.
  • Εφηβεία (13 έως 18 ετών): Βιοσωματικές και ψυχολογικές αλλαγές. Ο έφηβος αρχίζει να περιεργάζεται, να πειραματίζεται και να μαθαίνει το σώμα του. Η σεξουαλικότητα ενδεχομένως ολοκληρώνεται. Ο έφηβος συνάπτει πολλές σχέσεις κυρίως μικρής διάρκειας, ενώ η συμπεριφορά του χαρακτηρίζεται από στοιχεία ριψοκινδυνότητας, αγνοεί το φόβο και ρισκάρει για τα πάντα
  • Όψιμη εφηβεία (18 έως 20 ετών): Ενσωμάτωση των αλλαγών για να εισέλθει στην πλήρη ωριμότητα. Ο έφηβος αναζητά πιο σταθερές πλέον φιγούρες τόσο στις σχέσεις του όσο και στις φιλίες του. Κατά τη διάρκεια της όψιμης εφηβείας ο αυθορμητισμός, ο ναρκισσισμός και η εγωκεντικότητα αφήνουν χώρο στον ρεαλισμό και στην μεστότητα.

Εφηβεία και κίνδυνοι 

Οι κίνδυνοι που ελλοχεύουν κατά τη διάρκεια της εφηβείας για ένα άτομο είναι σημαντικοί, και το ερώτημα είναι κατά πόσο θα αντέξει ένας έφηβος να επιβιώσει επιτυχώς; Δεν είναι λίγα άλλωστε τα ερευνητικά δεδομένα  που αποδεικνύουν ότι για ορισμένους εφήβους αυτή η αλλαγή χαρακτηρίζεται ως κρίση, εφηβική κρίση. Ένα ποσοστό εφήβων περίπου 46% παρουσιάζει προβλήματα κατάθλιψης, ενώ το 22% σοβαρές ψυχικές διαταραχές.

Η εφηβεία έρχεται να ανατρέψει όλες εκείνες τις φαντασιώσεις και τις σκέψεις που έκανε το άτομο ως παιδί. Η παντοδυναμία, η σταθερότητα, η ισχύς ξαφνικά φαντάζουν απλές ψευδαισθήσεις. Η αλήθεια της πραγματικότητας για πολλούς εφήβους είναι αβάσταχτη αλλά και αναγκαία για την εύρεση και τη δόμηση μιας άτρωτης ταυτότητας. Το άτομο αντιλαμβάνεται μέσα από τις αλλαγές του σώματος του, ότι δυναμώνει και αποκτά μυϊκή δύναμη. Διαθέτει έτσι την πυγμή να πράξει και να πειραματιστεί, όμως μέσα από έναν αδιέξοδο δρόμο, το άτομο πληγώνεται ψυχικά και συρρικνώνεται το «εγώ» του.

Έφηβος και συγκρούσεις 

Η έντονη κατάσταση ανισορροπίας, οι πολλαπλές αλλαγές εντός και εκτός του ψυχισμού ενός εφήβου ενδέχεται να τον οδηγήσουν σε μια πάλη όχι μόνο με το ίδιον τον εαυτό του αλλά και με το οικογενειακό του περιβάλλον.

Η κρίση της εφηβείας προκαλεί συχνά και μια γονεϊκή κρίση, διότι αυτή συνήθως συμπίπτει χρονικά με την κρίση της μέσης ηλικίας των γονέων. Η διαπίστωση αυτή επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι για παράδειγμα όταν το σώμα της κόρης βρίσκεται σε πλήρη άνθιση, το σώμα της μητέρας σταματά να αναπαράγει. Η εικόνα των μέχρι τότε άτρωτων γονέων, αποδυναμώνεται και τη σκυτάλη έρχεται να την πάρει ο έφηβος.

Επίσης, η υπερ-προστατευτικότητα που χαρακτηρίζει κυρίως τους Έλληνες γονείς οδηγεί στην ανάπτυξη μιας ιδιαίτερα εξαρτητικής σχέσης με τα παιδιά τους, η οποία εν συνεχεία καταλήγει δυσλειτουργική και επώδυνη και για τους δύο. Οι γονείς συχνά διαδραματίζουν έναν πρωταγωνιστικό ρόλο, επιβάλλοντας στα παιδιά τους να υπακούουν στους ίδιους και να εξαρτώνται από τους ίδιους με αποτέλεσμα να μην αναπτύσσουν την ιδιαίτερη προσωπικότητά τους. Τα παιδιά από την άλλη πλευρά, εκπαιδεύονται να ζουν μέσα από τις επιθυμίες και τα θέλω των γονιών τους, υποδυόμενα έναν άβουλο και ενίοτε εκτελεστικό ρόλο.

Με το ηλικιακό πέρασμα του παιδιού στην εφηβεία, το άγχος των γονέων εκτοξεύεται. Πολλοί γονείς αναφέρουν ένα δυσβάσταχτο φόβο για το αβέβαιο μέλλον το παιδιών τους, τον οποίο το μεταφέρουν και στα παιδιά τους. Πιθανόν, ο έντονος φόβος των γονιών να συνδέεται με το φόβο για το δικό τους μέλλον, ένα μέλλον χωρίς τα παιδιά τους προκαλεί μια αβεβαιότητα και για εκείνους. Οι γονείς σε ένα μη συνειδητό επίπεδο νιώθουν ότι χάνουν την εξουσία και τον έλεγχο απέναντι στα παιδιά τους, άρα αισθάνονται ότι το «εγώ» τους αποδυναμώνεται και η επιρροή τους εξασθενεί.

Οι γονείς πενθούν το γονεϊκό ρόλο που χάνουν. Η δυσκολία των γονέων να διαχειριστούν  την αυτονομία των παιδιών τους επηρεάζει σημαντικά την ψυχοσύνθεση των εφήβων και προκαλεί δυσκολίες  να προσαρμοστούν στο νέο επίπεδο της ζωής τους. Δεν είναι λίγα τα παραδείγματα γονέων που αναπτύσσουν το σύνδρομο της «κενής φωλιάς». Ο γονιός νιώθει την συναισθηματική έλλειψη από το πλέον αυτονομημένο έφηβο που βγήκε από τη γονεϊκή ασπίδα για να ανακαλύψει το δικό του ταξίδι προς την Ιθάκη.

Η στάση των γονιών 

  • Οι γονείς οφείλουν να επιδείξουν απόλυτη ωριμότητα σε αυτή την τόσο δύσκολη και ουσιαστική αλλαγή του παιδιού τους. Με ενσυναίσθηση, κατανόηση και στήριξη απέναντι στους έφηβους.
  • Οι γονείς πρέπει να στηρίξουν το παιδί τους να ανακαλύψει την δύναμη του, για να το βοηθήσουν να ανεξαρτητοποιηθεί. Όταν ένα παιδί αντιληφθεί ότι η μετάβασή του αυτή προς την αυτονόμηση, δημιουργεί προβλήματα στους γονείς του, δεν την αντέχουν, αποσύρεται, μένει πίσω, από φόβο μήπως χάσει τους γονείς του.
  • Το ζευγάρι οφείλει να είναι ενωμένο και να καθησυχάζει τον έφηβο, αφήνοντας του το χρόνο και το χώρο του κατανοώντας τις αντιδράσεις του. Οι έντονες εκρήξεις θυμού προς τους γονείς αποδεικνύουν ίσως ένα φόβο των εφήβων να κόψουν τον ομφάλιο λώρο.
  • Οι γονείς δεν πρέπει να συγχέουν τη δική τους ταυτότητα με αυτή του εφήβου. Οι γονείς επιδίδονται συχνά σε έναν «ναρκισσιστικό ανταγωνισμό» με τα παιδιά τους, είτε αποποιούνται το ρόλο τους και την ηλικία τους μιμούμενοι τους έφηβους, είτε πιέζοντάς τους να ενηλικιωθούν γοργά για να μην χάσουν τη δύναμη τους.

Η εικόνα των γονέων παίζει σημαίνοντα ρόλο για την ωρίμανση ενός παιδιού. Η φιγούρα ενός πατέρα αποτυχημένου αποτελεί πληγή για ένα παιδί και ακόμα μεγαλύτερη για έναν έφηβο. Ο έφηβος επιθυμεί να ταυτιστεί με την εικόνα του γονέα, να γίνει ο καθρέπτης πάνω στον οποίο θα αντανακλά τις επιθυμίες του για δύναμη, δημιουργικότητα και πρωτοβουλία.

Μια επιτυχημένη εφηβεία είναι το σκαλοπάτι για μια επιτυχημένη ζωή. Κάθε εμπόδιο που μπαίνει στην εφηβική πορεία, αφορά σκοτεινές πλευρές τόσο της παιδικής ηλικίας των εφήβων όσο και των ίδιων των γονέων. Οι γονείς οφείλουν να συμφιλιωθούν με την δική τους εικόνα και τη ζωή τους δίνοντας το έναυσμα στα παιδιά τους να ανθίσουν και να κατακτήσουν τη κορυφή.

error: Content is protected !!