Tag Archives: διαζύγιο

Γονική Αποξένωση: Όταν το διαζύγιο των γονιών γίνεται διαζύγιο με τα παιδιά

Γονική Αποξένωση διαζύγιο γονιών παιδιά

Γονική Αποξένωση: Όταν το διαζύγιο των γονιών γίνεται διαζύγιο με τα παιδιά

Ένα διαζύγιο όσο φιλικό και συναινετικό να είναι, αναπόφευκτα δημιουργεί ψυχολογικές πληγές σε ένα παιδί, νιώθοντας ότι χάνει την ασφάλεια των δύο γονιών του. Η εκμυστήρευση ενός παιδιού «όταν είμαι με τη μαμά  ανησυχώ για τον μπαμπά και όταν είμαι με τον μπαμπά ανησυχώ για τη μαμά», δείχνει ακριβώς την αγωνία των παιδιών για τους γονείς. Όμως δεν εκφράζουν όλα τα παιδιά χωρισμένων γονιών τα ίδια συναισθήματα. Υπάρχουν παιδιά που μετά από ένα διαζύγιο κλείνονται στον εαυτό τους ή θάβουν την τρυφερότητα για τον ένα γονέα τους. Όταν ένα παιδί μετά από ένα διαζύγιο, απομακρύνεται από τον ένα γονιό, συνήθως τον πατέρα, τον αποπέμπει συναισθηματικά και με τον οποίο δεν επιθυμεί επικοινωνία και συναισθηματική επαφή, αφορά το λεγόμενο «Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης».

Μια σύγκρουση γονέων σε ένα χωρισμό αλλάζει τις ισορροπίες της οικογένειας αφού ο ένας γονιός θα απουσιάζει από την καθημερινότητα του παιδιού. Δεν είναι ωστόσο, λίγες οι περιπτώσεις πρώην συζύγων που προσπαθούν μέσα από τα παιδιά τους να πληγώσουν ο ένας τον άλλο. Συχνά μάλιστα, πολλοί γονείς χρησιμοποιούν τα παιδιά για να εκδικηθούν τον άπιστο, κακό πρώην σύντροφός τους για την άσχημη ψυχολογική τους κατάσταση, την αδικία που υπέστησαν μετά τον χωρισμό και τα στρέφουν εναντίων του ενός γονιού.

 

Τι είναι «Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης»

 Το «Σύνδρομο Γονικής Αποξένωσης ή Αλλοτρίωσης» (Parental Alienation Syndrome) εμφανίζεται σε παιδιά –κυρίως χωρισμένων γονιών- τα οποία δεν επιθυμούν επαφή με έναν από τους δύο γονείς. Μετά από έρευνες νομικών και ψυχολογικών θεμάτων και περιπτώσεων παιδιών διαζευγμένων, ο Gardner και ο Turkat έδειξαν ότι πρόκειται για ένα σύνδρομο βαθιά ριζωμένο στην συνείδηση και στον ψυχικό κόσμο του παιδιού και δεν αποβάλλεται εύκολα. Ανάλογα με την ηλικία του παιδιού, την προσωπικότητα του και τα βιώματά του το σύνδρομο εμφανίζεται σε ήπια, σε μέτρια και σε βαριά μορφή. Στην περίπτωση βαριάς μορφής, το παιδί δεν έχει ενοχές, δεν θέλει καμία σχέση με τον άλλο γονέα και δείχνει μια απέχθεια για τον γονέα του. Μάλιστα υπάρχουν περιπτώσεις που το ίδιο το παιδί ζητάει να πάει στο δικαστήριο εναντίον του άλλου γονέα. Το σύνδρομο αυτό εμφανίζεται όλο και περισσότερο στα παιδιά που ο γονέας ο οποίος έχει την επιμέλεια φροντίζει να απομακρύνει συναισθηματικά το παιδί από τον άλλο (πατέρα ή μητέρα) μέσω μιας διαδικασίας δυσφήμησης του άλλου γονέα. Πρακτική πολύ συνηθισμένη άλλωστε για ορισμένους γονείς που δεν υπολογίζουν ότι η συμπεριφορά αυτή θα έχει  καταστροφικές συνέπειες για την ψυχική υγεία του παιδιού.

Στην Ελλάδα ο αριθμός των αποξενωμένων παιδιών ανέρχεται σε εκατοντάδες χιλιάδες και είναι ο υψηλότερος τόσο σε ποσοστά όσο και σε απόλυτους αριθμούς σε όλο τον κόσμο.  Σύμφωνα με τα στοιχεία της πανελλαδικής έρευνας ( Παπάνης, Ρουμελιώτου, Νάτσου, 2006) διαπιστώθηκε ότι η μητέρα αναλαμβάνει την κηδεμονία των παιδιών στο 87,1% των περιπτώσεων έναντι του 12,9% των περιπτώσεων, όπου η κηδεμονία δίνετε  στον πατέρα. Ενώ σε σχέση με απόδοση ευθυνών για το διαζύγιο το 46,3% των αγοριών και το 66,7% των κοριτσιών θεωρεί  υπεύθυνο για το χωρισμό τον πατέρα. Αναφορικά με την ηλικία των παιδιών παρατηρούμε ότι στην εφηβεία έχουν την τάση να ενοχοποιούν τον πατέρα για το διαζύγιο ενώ με την ενηλικίωσή τους κρίνουν και τους δύο συνυπεύθυνους. Γεγονός που αποδεικνύει ότι τα παιδιά συναισθηματικά επηρεάζονται από τον γονιό,  που ζουν μαζί – κυρίως μητέρα – και η απόφαση να απομακρυνθούν από τον άλλο γονιό προέρχεται από το αίσθημα προστασίας του γονιού που μένουν μαζί.

Αιτίες Συνδρόμου Γονικής Αποξένωσης

Στις περιπτώσεις διαζυγίων, κατά τις οποίες το παιδί απομακρύνεται από τον ένα γονιό, συνήθως τον πατέρα, τα χαρακτηριστικά του ενός γονιού είναι αυτά που υπερισχύουν στο παιδικό ασυνείδητο. Στα παιδιά που απουσιάζει το πατρικό πρότυπο, το οποίο είναι συνδεόμενο με το νόμο και την τάξη, χάνεται η ψυχική ισορροπία και η μητρική εικόνα ενδέχεται, υπό όρους, να γίνεται ασυνείδητα φόβητρο για το παιδί. Πράγματι, παρατηρούμε πολλές περιπτώσεις παιδιών που έχουν αποξενωθεί συναισθηματικά από τον πατέρα ως ενήλικες πλέον εξουσιάζονται από την μητέρα π.χ. ποιά επαγγελματική πορεία θα ακολουθήσουν ή ποιό σύντροφο θα επιλέξουν. Μάλιστα ορισμένες μητέρες υποστηρίζουν σθεναρά ότι οι ίδιες «προτρέπουν τα παιδιά τους να διατηρήσουν επικοινωνία με τον πατέρα, αλλά αυτά δεν θέλουν». Ωστόσο οι πράξεις τους επιβεβαιώνουν το αντίθετο, με αποτέλεσμα να περνούν υποσυνείδητα μηνύματα στα παιδιά τους, π.χ. «ως σύζυγος ήταν σκληρός, όμως εσύ οφείλεις να του μιλάς γιατί είναι πατέρας σου».  Επίσης, τα παιδιά συχνά αναλαμβάνουν το ρόλο του προστάτη του γονιού που μένουν μαζί, προκειμένου να απαλλάξουν την μητέρα από οποιαδήποτε ευθύνη ή ενοχή μετουσιώνοντας σε υπερπροστατευτικότητα  τον θυμό που νιώθουν από την απόφαση της να χωρίσει τον πατέρα τους.

Συμπτώματα Παιδιού με γονική Αποξένωση

Το σύνδρομο γονικής αποξένωσης του παιδιού αναγνωρίζεται από συμπεριφορές, όπως:  άγχος,  νευρικότητα, κατάθλιψη, εχθρότητα,  αδιαφορία, επιθετικότητα προς τον γονέα που δεν έχει την επιμέλεια, άρνηση τηλεφωνικής ή άλλης επαφή, φόβος να εκδηλώσει τα συναισθήματά του μπροστά στον γονέα που διαμένει, άρνηση να λάβει δώρα ή χρήματα, απροθυμία να δει πρόσωπα της οικογένειας του απόντα γονέα. Επίσης μπορεί να εκδηλώσει κρίσεις θυμού, αντικοινωνικότητα, εσωστρέφεια, αδυναμία συγκέντρωσης και πτώση στη σχολική επίδοση.

Ψυχικές Επιδράσεις στο Παιδί

Οι περιπτώσεις παιδιών με σύνδρομο γονικής αποξένωσης είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές για την ψυχική του υγεία, η έλλειψη ενός γονιού -και ιδίως του πατέρα- για το αγόρι παρεμποδίζει την ταυτοποίηση μαζί του, διαδικασία η οποία είναι απαραίτητη για την ολοκλήρωση της ταυτότητάς του. Τα αγόρια συχνά αναπτύσσουν αντικοινωνική και παραπτωματική συμπεριφορά και χαρακτηρίζονται από ανασφάλεια και ανωριμότητα. Ενώ για τα κορίτσια η αποξένωση από τον πατέρα, δημιουργεί διαστρεβλωμένη εικόνα για το αντρικό πρότυπο με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται στις σχέσεις τους με το άλλο φύλο. Επίσης, τα κορίτσια στρέφουν την επιθετικότητά τους προς τον εαυτό τους, παρουσιάζουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, νιώθουν φόβο εγκατάλειψης και απόρριψης από το αντίθετο φύλο. Σε κάθε περίπτωση η απώλεια του παιδιού από τον ένα γονέα αποτελεί περίοδο πένθους και συναισθηματικά μπορεί να αντιστοιχεί σε ένα συμβολικό θάνατο για το παιδί.

 Συμβουλές

  • Η απεμπλοκή των παιδιών από δικαστήρια και δικαστικές αποφάσεις είναι το πρώτο βήμα προς μια υγιή ψυχική εξέλιξη του παιδιού ακόμα και αν το ίδιο υποστηρίζει οικειοθελώς ότι θέλει να συμμετέχει.
  • Οι γονείς πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι τα παιδιά δεν είναι τα όπλα εξουσίας εναντίων του εχθρού – συζύγου.
  • Η συζυγική ιδιότητα και η διαβίωση κάτω από την ίδια στέγη παύει, η γονεϊκή ποτέ.
  • Τα παιδιά έχουν ανάγκη την εικόνα και των δύο γονεικών προτύπων. Η έλλειψη του ενός γονιού δεν αλλοιώνεται μόνο την εικόνα και τα συναισθήματα του παιδιού για τον ένα  γονιό αλλά και για τους δύο.
  • Η ενεργή συμμετοχή και των δύο γονέων στη ζωή και στις δραστηριότητες του παιδιού είναι θεραπευτική για την ψυχική υγεία του, ακόμα και αν αυτό έχει αρνητική στάση απέναντι στον ένα γονέα.
  • Η παρακολούθηση από ένα παιδοψυχολόγο κρίνεται αναγκαία σε περιπτώσεις βαριάς μορφής αποξένωσης ενώ θα πρέπει να υπάρχει και η επιθυμία των γονιών για οικογενειακή θεραπεία.
  • Τα παιδία δεν θέλουν μόνο συμμάχους στην ζωή τους θέλουν κατά κανόνα γονείς.
  • Η αποξένωση του παιδιού από τον ένα γονιό αποτελεί την πιο ακραία μορφή συναισθηματικού βιασμού.

 

Δεν μπορούμε να πετύχουμε στο γάμο μας; τουλάχιστον ας πετύχουμε στο διαζύγιο μας ….για χάρη των παιδιών μας…

Δεν μπορούμε να πετύχουμε στο γάμο μας; τουλάχιστον ας πετύχουμε στο διαζύγιο μας ….για χάρη των παιδιών μας...

Μολονότι τα ζευγάρια που χωρίζουν αυτόματα ζητούν νομική καθοδήγηση, είναι σχετικά λιγοστά εκείνα τα ζευγάρια που ζητούν επαγγελματική βοήθεια για τα συναισθηματικά τους προβλήματα. Οι δικηγόροι δεν είναι σε θέση να βοηθήσουν στο ξεπέρασμα των οδυνηρών συναισθημάτων (θυμός, ενοχή, πόνος, άγχος, απόγνωση) των ενηλίκων οι οποίοι έρχονται αντιμέτωποι με την αποτυχία της σχέσης τους, ούτε μπορούν να βοηθήσουν εκείνα τα παιδιά που οι γονείς τους είναι τόσο απασχολημένοι με τον εαυτό τους ώστε δεν καταφέρνουν να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους.

Τις πιο πολλές φορές, τα παιδιά παραμελούνται κατά τη διάρκεια του διαζυγίου και αφήνονται σε ένα συναισθηματικό κενό. Ωστόσο, η οικογένεια είναι μια κοινωνική δομή που συνεχίζει να υπάρχει και μετά τη νομική διάλυση της, και όσοι επιχειρούν να ασχοληθούν με την οικογένεια αντιμετωπίζοντας την ωσάν να αποτελείται από μεμονωμένα άτομα, ανεξάρτητα το ένα από το άλλο, δεν προσφέρουν καμιά βοήθεια στο παιδί.

Η ευημερία του παιδιού θα εξαρτηθεί από την ικανότητα του να διατηρεί στενή συναισθηματική επαφή και με τους δύο γονείς. Καταστάσεις όπου το παιδί διχάζεται λόγω της σύγκρουσης που προκαλεί η αφοσίωση στον ένα ή στον άλλο γονέα είναι συνταγή για καταστροφή. Το παιδί μπορεί να νιώθει στοργή και για τους δυο γονείς του, όσο παράλογα κι αν έχουν συμπεριφερθεί ο ένας στον άλλον. 

Ποια είναι η μακροπρόθεσμη επίδραση του διαζυγίου στην ψυχική υγεία του παιδιού;

Αυτό το ερώτημα απασχολεί όλους τους διαζευγμένους γονείς. Οι έρευνες όμως έχουν δείξει ότι παιδιά που οι γονείς τους είναι χωρισμένοι περνούν καλύτερα από ότι τα άτομα που ζουν ναι μεν με τους γονείς τους αλλά σε δυστυχισμένα σπίτια!

Οι γονείς που βιώνουν εντάσεις στο γάμο τους αποτελούν λανθασμένα πρότυπα για τα παιδιά τους, κυρίως σε ότι αφορά τις σχέσεις τους με τους άλλους. Τα παιδιά που βλέπουν τη μητέρα και τον πατέρα τους να συμπεριφέρονται ο ένας στον άλλον με επιθετικότητα, ερειστικότατα ή περιφρόνηση είναι αρκετά πιθανό να έχουν δυσκολίες στις σχέσεις  τους με τους φίλους τους και αργότερα με τους συντρόφους του. Επίσης εκδηλώνουν συχνά διαταραχές διαγωγής, αντικοινωνική συμπεριφορά και έχουν χαμηλή σχολική επίδοση.

Εξίσου επιβλαβείς επιδράσεις στα παιδιά έχει και η κατάσταση κατά την οποία οι γονείς είναι αδιάφοροι και απαθείς ο ένας προς τον άλλον.

Με άλλα λόγια, δεν είναι το διαζύγιο που πληγώνει τα παιδιά, αλλά η κακή επικοινωνία που μπορεί να υπάρξει μεταξύ των συζύγων και πριν από το διαζύγιο.

Πολλοί συνδέουν τα παιδιά χωρισμένων γονιών με παραβατικές συμπεριφορές. Η παραβατικότητα συνδέεται με τη διάλυση της οικογένειας όταν υπάρχει μεγάλος βαθμός δυσαρμονίας στους γονείς. Αυτό μπορεί να συμβαίνει εξαιτίας των δυσάρεστων γεγονότων τα οποία συχνά προηγούνται της διάλυσης ή επειδή το παιδί βιώνει ένα αίσθημα προδοσίας, κάποιας σκόπιμης εγκατάλειψης..

Μετριάζοντας το πλήγμα

Για ορισμένα παιδιά το τραύμα είναι δυνατόν να μετριαστεί αν οι γονείς διευθετήσουν με τέτοιο τρόπο τα πράγματα ώστε τα παιδιά τους να προστατευθούν από τα πιο δυσάρεστα χαρακτηριστικά ενός γάμου που θα επιδεινώσει την κατάσταση. Στην ιδανική περίπτωση, η επικοινωνία με το γονέα που έφυγε θα πρέπει να είναι συχνή, χωρίς ζήλια και συναγωνισμό για στοργή.

 Πώς να τους το ανακοινώσουμε;

  • Να εξηγήσουν από κοινού με ήπιο τρόπο τι συμβαίνει : ότι δηλαδή οι δυο τους δεν μπορούν να συνεχίσουν να είναι μαζί και ότι υπάρχουν λόγοι για τους οποίους συμβαίνει αυτό, οι οποίοι θα γίνουν κατανοητοί με τον καιρό. Οι γονείς θα πρέπει να δώσουν σε αυτή τη συζήτηση τη σοβαρότητα που της αρμόζει, όχι παρεμπιπτόντως και με χαμόγελα, με στόχο να «ελαφρύνουν» την κατάσταση.
  • Να εκφράσουν την απογοήτευση που νιώθουν και οι ίδιοι για την εξέλιξη της σχέσης τους. «Δεν επιθυμούσαμε κάτι τέτοιο όταν πριν χρόνια ερωτευτήκαμε, παντρευτήκαμε και ύστερα αποκτήσαμε εσάς… Μπορεί να είναι λυπηρό ότι τα συναισθήματα των συζύγων αλλάζουν καμιά φορά στην πορεία, αλλά όταν αυτό συμβαίνει, είναι καλό να το αντιμετωπίζουν. Κρίνουμε ότι είναι προτιμότερο να ζούμε χώρια και χωρίς εντάσεις, παρά μαζί και με συνεχείς διαφωνίες. Έτσι πιστεύουμε ότι θα είμαστε και καλύτεροι γονείς».
  • Να τα διαβεβαιώσουν ότι εξακολουθούν να είναι γονείς τους όπως και πριν, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι δεν θα είναι πλέον σύζυγοι και ότι τα αγαπούν και θα είναι δίπλα τους σε κάθε χαρά ή λύπη.
  • Να τους τονίσουν ότι δεν είναι τα ίδια υπεύθυνα για το χωρισμό, γιατί πολλά παιδιά νιώθουν ενοχές και συνδέουν τον χωρισμό των γονιών τους με κάτι που τα ίδια έκαναν (μια αταξία κ.λ.π.)
  • Να τα ενθαρρύνουν να εκφράσουν τα συναισθήματα τους και να διατυπώσουν ερωτήσεις στις οποίες  πρέπει να προσπαθούν να δίνουν όσο το δυνατόν πιο ξεκάθαρες απαντήσεις.
  • Να συζητήσουν για τις αλλαγές που θα συμβούν στη ζωή τους, αφού προηγουμένως οι γονείς μόνοι τους, έχουν διευθετήσει πρακτικά ζητήματα: που θα μένουν, με ποιον, πως θα επικοινωνούν και πότε με τον γονέα που δεν θα μένει μαζί τους. 

Μην ξεχνάτε: 

  • Οι γονείς θα πρέπει να είναι απόλυτα σίγουροι ότι επιθυμούν να χωρίσουν, πριν το ανακοινώσουν στα παιδιά τους.
  • Οι γονείς δεν πρέπει να ξεχνούν ότι αυτοί είναι οι γονείς και ότι αυτοί αποφασίζουν. Οι γονείς παρακινημένοι από την ενοχή τους ότι πλήγωσαν τα παιδιά τους με την απόφαση τους για ένα διαζύγιο, συχνά υποκύπτουν και δίνουν έτσι στα παιδιά περισσότερη εξουσία από όσο πρέπει. Είναι σημαντικό να μην ενισχύσουν στα παιδιά την επιθυμία τους να παρεμβαίνουν και να ελέγχουν πολλές λεπτομέρειες στην καθημερινότητα της οικογενειακής ζωής, όπως «να έρθει την Κυριακή ο μπαμπάς» ή «να πάμε εκεί μαζί» ή «δεν θέλω αυτή την ώρα… θέλω την άλλη».
  • Οι γονείς δεν πρέπει να φαίνονται αμφίθυμοι και μπερδεμένοι. Είναι σημαντικό να μην αφήνουν τα παιδιά να πιστεύουν ότι μπορεί κάτι να αλλάξει στην απόφαση τους. Τα παιδιά δεν πρέπει να αισθάνονται σύγχυση γιατί με αυτό τον τρόπο κάνουν διάφορες φαντασιώσεις και μπαίνουν στην διαδικασία να σκέφτονται για το πώς αυτά θα μπορούσαν να βοηθήσουν τη σχέση των γονιών να αποκατασταθεί. Τα παιδιά έτσι αρχίζουν μια αγωνιώδη προσπάθεια να τα «ξαναφτιάξουν» στους γονείς τους και αναλώνουν πολλή ψυχική ενέργεια στο να διαπραγματεύονται όρια και να εκφράζουν έμμεσα το θυμό τους εξουσιάζοντας τους γονείς.
  • Υπάρχει μια πολύ λεπτή ισορροπία που θα πρέπει να κρατήσουν οι γονείς: πρέπει να μπορούν τα παιδιά να εκφράζουν ελεύθερα το τι νιώθουν και τι επιθυμούν, αλλά πρέπει επίσης να ακούσουν από τους γονείς τους ότι «οι αποφάσεις αυτές, όπως και η απόφαση για το διαζύγιο, είναι αποφάσεις των γονιών. Ξέρουμε ότι σας δυσαρεστούν, αλλά έτσι είναι.» Αυτό εμποδίζει τα παιδιά να «χειρίζονται» με διάφορους τρόπους την καθημερινότητα, για να φέρουν τους γονείς κοντά και τα ωθεί να επενδύσουν το χρόνο, τη σκέψη και την ψυχική τους ενέργεια στη δική τους ζωή, στα ενδιαφέροντα και στους φίλους τους.
  • Να ενημερώσουν οι γονείς και άλλα σημαντικά άτομα (δασκάλους, συγγενείς, φίλους, γιατρούς, κ.α.) για το διαζύγιο και να πουν στο παιδί ότι όλοι είναι ενήμεροι, ενθαρρύνοντάς το έτσι να χρησιμοποιήσει τους ανθρώπους στο οικείο περιβάλλον του, για να συζητήσει εάν χρειαστεί.

Το διαζύγιο είναι τουλάχιστον στην αρχή μια δύσκολη περίοδος για όλους. Εάν όμως υπάρχει καλή συνεργασία μεταξύ των γονέων, είναι ίσως λιγότερο επιβλαβές για την ψυχική υγεία ενός παιδιού από τη συνέχιση μιας συνύπαρξης που έχει συνεχή και σοβαρά προβλήματα, στα οποία εκτίθενται τα παιδιά. Είναι φυσιολογικό οι γονείς να δυσκολεύονται να χειριστούν την καινούργια κατάσταση του διαζυγίου, να είναι αμήχανοι …. Και είναι σημαντικό να ζητούν τη βοήθεια ειδικών συμβούλων, ώστε να μπορέσουν να εκφράσουν τα συναισθήματα τους, να ελέγξουν τις αντιδράσεις τους και να αναλάβουν την ευθύνη του χωρισμού τους απέναντι στα παιδιά.

Μην ξεχνάτε ότι τα παιδιά αποκωδικοποιούν και αναγνωρίζουν την κάθε συμπεριφορά των γονιών τους, αφού έχουν τα μάτια τους στραμμένα στη γονεϊκή σχέση, η οποία θα λειτουργήσει, συνειδητά ή μη, ως πρότυπο και για τις δικές του μελλοντικές σχέσεις. Για το λόγο αυτό, πολλές φορές ένα διαζύγιο είναι προτιμότερο από μια «ψευδή» συζυγική σχέση

 

error: Content is protected !!